غده تیروئید با تولید هورمونهای تیروئیدی در تنظیم مصرف انرژی و فعالیت بسیاری از اندامهای بدن نقش دارد. وقتی پزشک به کمکاری یا پرکاری تیروئید مشکوک باشد، معمولاً از آزمایش خون برای بررسی TSH، T4 و در بعضی شرایط T3 استفاده میکند. در برخی افراد نیز آزمایشهایی مانند Anti-TPO برای بررسی علت خودایمنی اختلال تیروئید درخواست میشود.
اگر میخواهید ابتدا با ساختمان و عملکرد غده تیروئید و علائم شایع اختلالات آن آشنا شوید، مقاله تیروئید در سایت آزمایشگاه گوهردشت را مطالعه کنید. در این صفحه تمرکز ما روی خود آزمایش تیروئید و تفسیر کلی نتیجه TSH، T3 و T4 است.
آزمایش تیروئید چیست و چه چیزهایی را اندازه میگیرد؟
اصطلاح «آزمایش تیروئید» معمولاً به یک آزمایش واحد اشاره نمیکند. پزشک بر اساس علائم، سابقه بیماری و نتیجه آزمایشهای قبلی میتواند یک یا چند تست را درخواست کند. رایجترین موارد شامل TSH، Free T4، Total T4، T3 و در شرایط خاص آنتیبادیهای تیروئید است.
- TSH: هورمون محرک تیروئید که از هیپوفیز ترشح میشود.
- T4 یا تیروکسین: هورمون اصلی تولیدشده توسط تیروئید.
- Free T4: بخش آزاد T4 که برای ارزیابی عملکرد تیروئید کاربرد زیادی دارد.
- T3: هورمون فعالتر تیروئیدی که در بررسی بعضی موارد پرکاری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- Anti-TPO و سایر آنتیبادیها: برای کمک به بررسی بیماریهای خودایمنی تیروئید.
TSH در آزمایش خون چیست؟
TSH یا Thyroid Stimulating Hormone در غده هیپوفیز ساخته میشود و به تیروئید پیام میدهد هورمون تولید کند. به همین دلیل تغییر TSH میتواند یکی از نخستین نشانههای بههمخوردن تعادل محور هیپوفیز و تیروئید باشد. انجمن تیروئید آمریکا TSH را بهترین تست اولیه برای ارزیابی عملکرد تیروئید در بسیاری از افراد میداند.
TSH بالا چه مفهومی دارد؟
در الگوی رایج کمکاری اولیه تیروئید، TSH افزایش پیدا میکند زیرا هیپوفیز تلاش میکند تیروئید را بیشتر تحریک کند. اما برای تفسیر دقیق باید Free T4، علائم، داروها، بارداری و محدوده مرجع همان آزمایشگاه نیز در نظر گرفته شوند.
TSH پایین چه مفهومی دارد؟
TSH پایین میتواند در الگوی رایج پرکاری تیروئید دیده شود؛ با این حال همیشه به معنای پرکاری نیست. در بعضی بیماریهای هیپوفیز، مصرف برخی داروها یا شرایط دیگر نیز ممکن است TSH تغییر کند. به همین دلیل نتیجه غیرطبیعی معمولاً در کنار Free T4 و در صورت نیاز T3 بررسی میشود.
T4 و Free T4 چیست؟
T4 یا تیروکسین مهمترین هورمونی است که غده تیروئید وارد خون میکند. بخش زیادی از T4 به پروتئینهای خون متصل است و بخش کوچکی به شکل آزاد گردش میکند. آزمایش Free T4 یا FT4 مقدار T4 آزاد را میسنجد و همراه TSH اطلاعات مهمی درباره عملکرد تیروئید میدهد.
Total T4 هم بخش متصل و هم بخش آزاد را اندازه میگیرد؛ به همین علت تغییر پروتئینهای حامل، برای مثال در برخی شرایط فیزیولوژیک یا دارویی، میتواند روی Total T4 اثر بگذارد.
T3 در آزمایش تیروئید چیست؟
T3 یا ترییدوتیرونین یکی دیگر از هورمونهای تیروئیدی است. بخش قابلتوجهی از T3 بدن از تبدیل T4 به T3 در بافتها ایجاد میشود. اندازهگیری T3 بهخصوص در بررسی پرکاری تیروئید مفید است و در بعضی افراد ممکن است با وجود Free T4 طبیعی، T3 بالا باشد.
T3 معمولاً برای تشخیص کمکاری تیروئید به اندازه TSH و Free T4 کمککننده نیست؛ بنابراین درخواست آن باید بر اساس شرایط بیمار باشد.
تفسیر TSH و Free T4 به زبان ساده
جدول زیر چند الگوی رایج را نشان میدهد. این جدول برای آموزش است و تشخیص قطعی محسوب نمیشود.
| TSH | Free T4 | برداشت کلی احتمالی |
|---|---|---|
| بالا | پایین | میتواند با کمکاری اولیه تیروئید سازگار باشد. |
| پایین | بالا | میتواند با پرکاری تیروئید سازگار باشد. |
| بالا | طبیعی | گاهی در کمکاری تحتبالینی دیده میشود و نیاز به تفسیر بالینی دارد. |
| پایین | طبیعی | ممکن است در پرکاری تحتبالینی یا بعضی شرایط دیگر دیده شود. |
| پایین یا نامتناسب طبیعی | پایین | میتواند نیازمند بررسی محور هیپوفیز و شرایط دیگر باشد. |
محدوده نرمال TSH، T3 و T4 چقدر است؟
برای «عدد نرمال تیروئید» نباید یک مقدار ثابت را برای همه افراد استفاده کرد. محدوده مرجع میتواند با روش آزمایش، سن، بارداری و شرایط فرد متفاوت باشد. بهترین نقطه شروع، Reference Range درجشده روی همان برگه آزمایش است.
اگر نتیجه نزدیک مرز محدوده یا خارج از آن است، تفسیر باید در کنار علائم و سایر آزمایشها انجام شود؛ مخصوصاً در بارداری، سالمندی، بیماری شدید و افرادی که داروی تیروئید مصرف میکنند.
Anti-TPO چیست و چه زمانی درخواست میشود؟
Anti-TPO آنتیبادی علیه آنزیم تیروئید پراکسیداز است. آزمایش آنتیبادیهای تیروئید به پزشک کمک میکند بررسی کند آیا یک بیماری خودایمنی در اختلال تیروئید نقش دارد یا خیر. بالا بودن TPOAb میتواند با هاشیموتو مرتبط باشد؛ در بررسی گریوز نیز ممکن است آزمایشهایی مانند TRAb یا TSI درخواست شوند.
آیا آزمایش تیروئید باید ناشتا باشد؟
برای خود آزمایش TSH معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست؛ اما اگر همراه آن آزمایشهای دیگری مانند قند یا چربی خون درخواست شده باشد، ممکن است ناشتایی لازم باشد. بنابراین قبل از مراجعه، نسخه یا فهرست آزمایشها را بررسی کنید.
داروها و مکملها را خودسرانه قطع نکنید. بهتر است نام داروها و مکملهای مصرفی را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید.
بیوتین چه اثری روی آزمایش تیروئید دارد؟
بیوتین یا ویتامین B7 که در بعضی مکملهای مو و ناخن وجود دارد، میتواند با برخی روشهای آزمایشگاهی تداخل ایجاد کرده و نتیجه بعضی آزمایشهای تیروئید را گمراهکننده کند. انجمن تیروئید آمریکا توصیه میکند مصرف بیوتین پیش از آزمایش تیروئید با پزشک یا آزمایشگاه مطرح شود و در بسیاری از موارد حداقل دو روز قبل از خونگیری مصرف نشود؛ تصمیم نهایی باید با توجه به مقدار مصرف و نظر پزشک باشد.
آزمایش تیروئید در بارداری
بارداری میتواند روی هورمونهای تیروئیدی و پروتئینهای حامل آنها اثر بگذارد؛ به همین دلیل تفسیر آزمایش در بارداری با افراد غیرباردار یکسان نیست. اگر باردار هستید یا برای بارداری برنامه دارید، این موضوع را هنگام ارزیابی نتیجه TSH و T4 به پزشک اطلاع دهید.
چه زمانی پزشک آزمایش تیروئید درخواست میکند؟
خستگی، تغییر غیرمنتظره وزن، عدم تحمل گرما یا سرما، تغییر ضربان قلب، لرزش دست، تغییرات پوست و مو، گواتر، اختلالات قاعدگی یا پیگیری درمان بیماری تیروئید از جمله شرایطی هستند که ممکن است پزشک را به بررسی عملکرد تیروئید هدایت کنند. TSH همچنین در بعضی ارزیابیهای ناباروری یا پیش از بارداری درخواست میشود.
آزمایش تیروئید در آزمایشگاه گوهردشت کرج
آزمایشهای مرتبط با عملکرد تیروئید بر اساس درخواست پزشک در آزمایشگاه قابل انجام هستند. برای اطلاع از شرایط نمونهگیری، زمان پاسخدهی و خدمات نمونهگیری در منزل میتوانید از بخش خدمات آزمایشگاه گوهردشت استفاده کنید.
یادآوری: مطالب این صفحه برای افزایش آگاهی نوشته شدهاند. تفسیر نتیجه آزمایش و تصمیم درمانی باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک انجام شود.