Malaria

نام آزمایش: Blood Film for Malaria (مالاریا در اسمیر خون محیطی)

نام اختصاری: Malaria
نام بخش: Hematology
نمونه مورد نیاز: خون وریدی

مالاریا یک بیماری انگلی و تب دار است که توسط انگل های جنس پلاسمودیوم (Plasmodium) ایجاد شده و از طریق نیش پشه آنوفل ماده (Anopheles) به انسان منتقل می گردد. این بیماری در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری شایع است و سالانه باعث صدها هزار مرگ و میر، به ویژه در کودکان و زنان باردار، می شود.

الف) جنس پلاسمودیوم شامل گونه های زیر می باشد:

1. Plasmodium falciparum: شایع ترین و خطرناک ترین گونه از جنس پلاسمودیوم می باشد و باعث مالاریای شدید و مرگ می شود.
2. Plasmodium vivax: این گونه در ایران و آسیا شایع بوده و می تواند با ایجاد هیپنوزوئیت در کبد، عود کند.
3. Plasmodium ovale: گونه ای نادر از جنس پلاسمودیوم و مشابه P. vivax می باشد.
4. Plasmodium malariae: دارای علائم خفیف تر می باشد، اما می تواند سال ها در خون باقی بماند.
5. Plasmodium knowlesi: این گونه، نوع جانوری ز جنس پلاسمودیوم می باشد که، در جنوب شرق آسیا انسان ها را آلوده می کند.

ب) راه های انتقال انگل های جنس پلاسمودیوم:

• نیش پشه آنوفل ماده (راه اصلی).
• انتقال از مادر به جنین (مالاریای مادرزادی).
• انتقال از طریق تزریق خون آلوده یا سرنگ مشترک.

ج) علائم بیماری مالاریا:

• تب و لرز متناوب (تب های پی در پی ۳۸-۴۰ درجه، لرز شدید و تعریق).
• سردرد و درد عضلانی.
• خستگی و ضعف.
• تهوع و استفراغ.
• کم خونی و یرقان (زردی).
• در موارد شدید (به خصوص P. falciparum): مالاریای مغزی (تشنج، کما)، نارسایی کلیه، شوک هیپوگلیسمی، نارسایی تنفسی.

آزمایش Blood Film for Malaria (اسمیر خون محیطی برای مالاریا) یکی از روش ‌های استاندارد تشخیص مالاریا است که با مشاهده مستقیم انگل‌ های مالاریا در زیر میکروسکوپ انجام می ‌شود.

چه زمانی انجام آزمایش توصیه می شود؟

• تشخیص اولیه مالاریا (Confirmatory Diagnosis).
• تمایز بین گونه‌ های پلاسمودیوم.
• ارزیابی شدت بیماری (Parasite Density).
• پیگیری پاسخ به درمان.
• افتراق مالاریا از سایر بیماری ‌های تب ‌دار.
• غربالگری در گروه‌ های پرخطر.
• تشخیص عوارض مالاریای شدید.
• بررسی الگوی مقاومت دارویی.
• شناسایی گونه ‌های نادر.

آمادگی قبل از آزمایش:

نیازی به ناشتایی نمی باشد. در صورت مصرف داروهای ضد مالاریا به پزشک اطلاع داده شود. بهترین زمان جهت نمونه گیری، هنگام تب یا لرز می باشد.

روش انجام آزمایش:

1. نمونه گیری خون: وریدی ۱-۲ میلی ‌لیتر یا مویرگی (نوک انگشت/پاشنه نوزاد).
2. تهیه اسمیر: اسمیر نازک و اسمیر ضخیم.
3. رنگ‌آمیزی: گیمسا، رایت، فیلد یا لیشمن.
4. بررسی میکروسکوپی: بزرگنمایی ۱۰۰× با روغن ایمرسیون.
5. محاسبه تراکم انگل (Parasite Density).

دامنه مرجع:

• نتایج نرمال (منفی): عدم مشاهده انگل در هر ۱۰۰ میدان میکروسکوپی.
• نتایج مثبت: مشاهده انگل مالاریا همراه با نوع گونه، مرحله انگل و تراکم آن.

عوامل افزایش دهنده حضور Malaria:

• چرخه زندگی انگل: مرحله شیزوگونی خونی و هیپنوزوئیت‌ها.
• ویژگی میزبان: کمبود G6PD، نقص سیستم ایمنی، اسپلنکتومی.
• عوامل محیطی: مواجهه مکرر با نیش پشه‌های آلوده، مقاومت دارویی انگل.

عوامل کاهش دهنده حضور Malaria:

• فعالیت طحال و پاسخ ایمنی اکتسابی.
• داروهای ضد مالاریا.
• ویژگی‌های انگل: چسبندگی به اندوتلیوم، دوره‌های نهفتگی.

عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش:

1. نتایج مثبت کاذب: انگل های شبه مالاریا، آرتیفکت های میکروسکوپی، رنگ آمیزی نامناسب.
2. نتایج منفی کاذب: مصرف داروهای ضد مالاریا، حجم ناکافی خون، زمان نامناسب نمونه گیری، وجود بیماری های دیگر.