GBM Ab

Anti–Glomerular Basement Membrane (آنتی بادی علیه آنتی ژنِ غشاء پایه گلومرولی کلیه)

نام اختصاری: GBM Ab | بخش: Immunoassays-Autoimmune Diseases | نمونه مورد نیاز: خون وریدی

معرفی آزمایش GBM Ab

آنتی بادی Anti–Glomerular Basement Membrane (آنتی‌ بادی علیه غشای پایه گلومرولی کلیه) به غشای پایه گلومرولی حمله کرده و باعث اختلالات خودایمنی، با نام‌ های سندرم گودپاسچر (Goodpasture’s Syndrome) یا بیماری Anti-GBM می شود. این اختلال نادر خودایمنی، با تولید آنتی ‌بادی ‌های ضد آنتی ‌ژن ‌های خاص در غشای پایه گلومرولی کلیه ‌ها و یا ریه ‌ها همراه می باشد.

در این اختلال، آنتی ‌بادی‌ های IgG علیه زنجیره آلفا-۳ کلاژن نوع IV (α3(IV)NC1) در غشای پایه گلومرولی کلیه ‌ها و آلوئول ‌های ریوی تولید می ‌شوند. این آنتی ‌ژن در ساختار غشای پایه مویرگ ‌های کلیوی و ریوی وجود دارد. در نهایت، اتصال آنتی‌ بادی ‌ها به این آنتی‌ ژن ‌ها منجر به فعال شدن سیستم کمپلمان، التهاب عروق کوچک (واسکولیت)، تخریب بافتی و خونریزی ریوی یا نارسایی کلیوی خواهد شد.

عوامل محرک این اختلال می توانند عوامل محیطی مانند استنشاق هیدروکربن ‌ها (بنزین، حلال ‌های آلی)، سیگار، عفونت ‌های ویروسی (آنفلوانزا یا COVID-19) و تماس با گرده ‌های فلزی باشند.

علائم بالینی

1) علائم ریوی (%60-50 موارد): هموپتیزی (سرفه خونی)، تنگی نفس، درد قفسه سینه، خونریزی آلوئولی.

2) علائم کلیوی (%90-80 موارد): هماچوری (خون در ادرار)، پروتئینوری (کف کردن ادرار)، ادم اندام‌ ها، نارسایی حاد کلیه (رپیدلی پروگرسیو گلومرولونفریت).

3) علائم عمومی: خستگی، تب، کاهش وزن، کم ‌خونی.

چه زمانی انجام آزمایش GBM Ab توصیه می شود؟

• تشخیص سندرم گودپاسچر (Goodpasture’s Syndrome): شناسایی آنتی بادی های ضد GBM در خون، که نشانه اختصاصی سندرم گودپاسچر است. این سندرم با ترکیب گلومرولونفریت سریع پیشرونده و خونریزی ریوی شناسایی می شود.
• بررسی بیماران با علائم خاص: هماچوری (وجود خون در ادرار) و پروتئینوری (پروتئین در ادرار).
• تشخیص گلومرولونفریت سریع پیشرونده (RPGN): حتی بدون درگیری ریوی، به خصوص در زنان مسن.
• بررسی هموسیدروز ریوی (تجمع آهن در ریه ها) با منشأ ناشناخته: با علائم سرفه خونی، تنگی نفس،کاهش سطح اکسیژن خون.
• پیگیری پاسخ به درمان: اندازه گیری سطوح آنتی بادی پس از شروع درمان (پلاسمافرزیس و داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی) جهت بررسی میزان اثربخشی.
• تشخیص افتراقی از بیماری های خودایمنی مشابه: تمایز از سایر واسکولیت ها، لوپوس، نفروپاتی غشایی.

آمادگی قبل از آزمایش

نیازی به ناشتایی نمی باشد. لازم است در صورت مصرف دارو، با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.

روش انجام آزمایش

□ الایزا (ELISA): غربالگری اولیه و پایش درمان.

□ ایمونوفلورسانس غیرمستقیم (IFA): تأیید نتایج مثبت ضعیف.

□ فلوئورسنت آنتی‌ بادی مستقیم (DFA) بر روی بیوپسی بافت: تشخیص قطعی و افتراقی از سایر بیماری ‌های با علائم مشابه.

□ مولتی‌ پلکس بید اسی (Multiplex Bead Assay).

دامنه مرجع

□ نتیجه منفی (طبیعی): < 5 EU/ml: عدم وجود آنتی بادی.

□ نتیجه مرزی (حد واسط): 1.5-20 EU/ml: نیاز به انجام تست های تکمیلی و یا انجام بیوپسی کلیه -ریه جهت تایید نتیجه دارد.

□ نتیجه مثبت > 20 EU/ml: می تواند نشان دهنده فعالیت بیماری و نیاز به درمان تهاجمی باشد.

عوامل افزایش دهنده سطح GBM Ab

□ بیماری ‌های خودایمنی: سندرم گودپاسچر (شایع‌ترین علت افزایش شدید آنتی‌ بادی)، گلومرولونفریت سریع ‌پیشرونده (RPGN) بدون درگیری ریوی، بیماری ‌های همراه با اتوآنتی ‌بادی مانند لوپوس.

□ مواجهه با آنتی‌ ژن ‌های محرک: تماس با هیدروکربن ‌های فرار (بنزین، حلال ‌های صنعتی)، عفونت ‌های ویروسی (آنفلوانزا).

□ واکنش پس از پیوند کلیه: بیماران مبتلا به سندرم آلپورت که پیوند کلیه دریافت می‌کنند، مواجهه با کلاژن نوع IV.

عوامل کاهش دهنده سطح GBM Ab

□ انجام درمان‌ های پزشکی: پلاسمافرز (حذف فیزیکی آنتی‌ بادی ‌ها از گردش خون)، داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی (سیکلوفسفاماید، ریتوکسی مب، کورتیکواستروئیدها).

□ پاسخ خود به‌ خودی بدن: کاهش خود به ‌خودی آنتی‌ بادی بدون درمان (اغلب در فرم‌ های خفیف بیماری).

عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش GBM Ab

1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:

□ بیماری ‌های خودایمنی متقاطع: لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE)، واسکولیت‌ ها (گرانولوماتوز با پلی ‌آنژیت).

□ عفونت‌ ها: عفونت‌ های ویروسی (HIV، هپاتیت) یا باکتریایی.

□ هتروفیل آنتی ‌بادی ‌ها: آنتی‌بادی ‌های ضد حیوانی (ناشی از درمان با مونوکلونال آنتی ‌بادی ‌ها مانند ریتوکسی مب).

□ اختلالات آزمایشگاهی: همولیز شدید یا لیپمی نمونه خون.

2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:

□ داروهای سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی: مصرف کورتیکواستروئیدها، سیکلوفسفاماید، یا ریتوکسی مب.

□ پلاسمافرز: حذف فیزیکی آنتی‌ بادی ‌ها از گردش خون بلافاصله پس از درمان.

□ اثر هوک (Hook Effect): در غلظت ‌های بسیار بالای آنتی‌ بادی (>500 U/ml)، اشباع سیستم تشخیصی باعث می‌شود سیگنال کاهش یافته و نتیجه منفی گزارش شود.

□ اختلالات آزمایشگاهی: ذخیره سازی نامناسب نمونه، ذوب-انجماد مکرر، زمان نمونه‌گیری نامناسب.