Bone Marrow Karyotype (کشت و مطالعه کروموزومی بر روی نمونه مغز استخوان)
نام بخش: Cytogenetics
نمونه مورد نیاز: مایع مغزی – نخاعی (CSF)
تعریف آزمایش
Bone Marrow Karyotype یک روش تشخیصی مهم در هماتولوژی و انکولوژی است که جهت بررسی ناهنجاریهای کروموزومی در سلولهای مغز استخوان استفاده میشود. این آزمایش در تشخیص و طبقهبندی اختلالات خونی مانند لوسمیها، سندرمهای میلودیسپلاستیک (MDS)، و سایر نئوپلاسمهای خونی کاربرد دارد.
چه زمانی توصیه میشود؟
- تشخیص لوسمیهای حاد: AML, ALL
- تشخیص لوسمیهای مزمن: CML (کروموزوم فیلادلفیا), CLL
- تشخیص سندرمهای میلودیسپلاستیک: MDS با ویژگی خاص یا تریزومی ۸
- تشخیص میلوم مولتیپل و بررسی ناهنجاریهای پیچیده کروموزومی
- تعیین پیشآگهی بیماری (ناهنجاریهای مرتبط با پاسخ درمان)
- پیگیری پاسخ به درمان و ارزیابی عود بیماری
- تمایز بین اختلالات خونی خوشخیم و بدخیم
- ارزیابی قبل از پیوند مغز استخوان
- راهنمایی برای انتخاب درمان هدفمند
آمادگی قبل از آزمایش
- معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست مگر دستور پزشک
- مشورت با پزشک درباره داروهای رقیقکننده خون
- آب کافی بنوشید و از کمآبی جلوگیری کنید
- اطلاعرسانی در مورد آلرژیها و حساسیتها
- همکاری با پزشک درباره مصرف داروهای روزانه
روش انجام آزمایش
- نمونهگیری از مغز استخوان (ایلیاک کرست یا استرنوم)
- کشت سلولی برای تحریک تقسیم سلولی (24-48 ساعت)
- توقف تقسیم سلولی در متافاز با کلشی سین
- لیز سلولی و آزادسازی کروموزومها با محلول هیپوتونیک و فیکساسیون
- تهیه لام میکروسکوپی و رنگآمیزی (G-banding)
- آنالیز میکروسکوپی و تهیه کاریوتایپ
دامنه مرجع
- کاریوتایپ نرمال: مردان: 46,XY ؛ زنان: 46,XX
- نتایج غیرنرمال: مثالها شامل کروموزوم فیلادلفیا، حذف یا اینورژنها در AML, ALL, MDS
عوامل افزایش دهنده نیاز به آزمایش
- علائم بالینی و آزمایشگاهی مشکوک به بدخیمیهای خونی
- اختلالات شمارش سلولها یا وجود ناهنجاریهای کروموزومی در FISH یا PCR
- ارزیابی پیشآگهی و پاسخ به درمان
- بیماریهای ژنتیکی خاص و سابقه تماس با مواد شیمیایی یا پرتوها
عوامل کاهش دهنده نیاز به آزمایش
- تشخیص قطعی با روشهای جایگزین (PCR, FISH)
- بیماریهای خوشخیم با علت مشخص
- شرایط بالینی نامناسب برای انجام آزمایش
- در دسترس نبودن درمانهای هدفمند
عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش
نتایج مثبت کاذب:
- موزائیسم طبیعی
- رنگآمیزی نادرست G-banding
- تفسیر اشتباه ناهنجاریهای ساختاری کوچک
- تغییرات القا شده در کشت (Artifacts)
- آلودگی نمونه با سلولهای محیطی
نتایج منفی کاذب:
- رشد انتخابی سلولهای طبیعی در محیط کشت
- ناهنجاریهای زیر میکروسکوپی
- توقف نادرست تقسیم سلولی
- موزائیسم محدود
- نمونهگیری ناکافی (Dry Tap)