نام آزمایش: B-cross laps (C- terminal telopeptide of type I collagen)
نام فارسی آزمایش: بتا کراس لپس (سی تی ایکس)
نام اختصاری: B-cross laps (CTX)
نام بخش: Special Biochemistry
نمونه مورد نیاز: خون وریدی
معرفی آزمایش B-cross laps (CTX)
آزمایش B-CrossLaps یا β-CTX یا C-terminal telopeptide of type I collagen، یک بیومارکر تخریب استخوان است. این آزمایش میزان تجزیه کلاژن نوع ۱ (مهم ترین پروتئین ماتریکس استخوان) را اندازهگیری میکند و جهت ارزیابی پوکی استخوان (استئوپروز) و پیگیری پاسخ به درمان کاربرد دارد.
چه زمانی انجام آزمایش B-cross laps (CTX) توصیه می شود؟
- □ تشخیص و ارزیابی پوکی استخوان (Osteoporosis): ارزیابی خطر شکستگی استخوان، پیش بینی کاهش تراکم استخوان ( مصرف کنندگان طولانی مدت کورتیکواستروئیدها).
- □ مدیریت بیماری پاژه استخوان (Paget’s Disease): پیگیری فعالیت بیماری، بررسی پاسخ به درمان.
- □ ارزیابی متاستازهای استخوانی: در سرطان پستان، سرطان پروستات، مولتیپل میلوما.
- □ بررسی هایپرپاراتیروئیدیسم: تشخیص پرکاری پاراتیروئید، پیش بینی نیاز به جراحی در موارد هیاپرپاراتیروئیدیسم اولیه.
- □ بررسی آرتریت روماتوئید: بررسی تخریب استخوان اطراف مفاصل (سطوح بالا ممکن است نشانه پیشرفت بیماری باشد).
- □ بررسی تأثیر داروها بر متابولیسم استخوان: مصرف گلوکوکورتیکوئیدها، پیگیری افزایش β-CTX ناشی از اثرات جانبی این داروها، هورمون درمانی تیروئید، بررسی مصرف دوز بیش از حد لووتیروکسین.
آمادگی قبل از آزمایش
ناشتایی به مدت 12-8 ساعت ضروری می باشد. لازم است در صورت مصرف دارو، با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود. بهتر است نمونه گیری در صبح انجام شود. همچنین از انجام ورزش و یا فعالیت شدید بدنی قبل از نمونه گیری پرهیز شود.
روش انجام آزمایش
- □ الایزا (ELISA).
- □ ایمونواسی الکتروکمی لومینسانس (ECLIA).
دامنه مرجع
- □ سطوح طبیعی:
- * مردان بالغ: 78/0-30/0 (ng/mL).
- * زنان پیش از یائسگی: 74/0-11/0 (ng/mL).
- * زنان یائسه: 35/1-14/0 (ng/mL).
- * بیماران تحت درمان: کاهش ≥50% از مقدار پایه.
- □ افزایش سطح:
- * سطوح افزایش یافته (> 35/1 ng/mL در یائسگی): می تواند نشان دهنده پوکی استخوان فعال، بیماری پاژه، متاستازهای استخوانی، هیپرپاراتیروئیدیسم باشد.
- □ کاهش سطح:
- * سطوح کاهش یافته (<0.11 ng/mL): می تواند نشان دهنده پاسخ به درمان ضد جذب، کم کاری پاراتیروئید، وضعیت های با بازسازی استخوانی کم باشد.
عوامل افزایش دهنده سطح B-cross laps (CTX)
- □ برخی بیماری ها: پوکی استخوان پیشرفته، بیماری پاژه استخوان، هایپرپاراتیروئیدیسم اولیه / ثانویه، متاستازهای استخوانی (سرطان پستان، پروستات، میلوما)، آرتریت روماتوئید فعال، پرکاری تیروئید.
- □ برخی داروها: گلوکوکورتیکوئیدها (پردنیزولون >5mg/day به مدت >3 ماه)، هورمون تیروئید (دوزهای بالای لووتیروکسین)، مهارکننده های آروماتاز (در سرطان پستان)، ضدتشنج های القا کننده آنزیم های کبدی.
- □ سبک زندگی: بی تحرکی طولانی مدت، کمبود ویتامین D / کلسیم، سیگار کشیدن، مصرف طولانی مدت الکل.
عوامل کاهش دهنده سطح B-cross laps (CTX)
- □ برخی بیماری ها: کم کاری پاراتیروئید، کم کاری تیروئید، هیپوپاراتیروئیدیسم.
- □ برخی داروها: بیس فسفونات ها (آلندرونیت، زولدرونیک اسید)، دنوزومب، هورموندرمانی جایگزین (HRT)، کلسی تونین، استروژندرمانی.
- □ شرایط فیزیولوژیک: ورزش منظم، تعادل وزن، مصرف کافی کلسیم و ویتامین D.
عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش B-cross laps (CTX)
1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:
- □ برخی شرایط فیزیولوژیک: نمونهگیری غیر ناشتا، ورزش شدید یا فعالیت بدنی سنگین 24 ساعت قبل از نمونه گیری، نمونهگیری در عصر به جای صبح.
- □ برخی داروها: مصرف مکمل های کلسیم یا ویتامین D در روز آزمایش، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) با دوز بالا.
- □ اختلالات آزمایشگاهی: همولیز نمونه، لیپمی شدید، ذوب و انجماد مکرر نمونه.
2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:
- □ برخی بیماری ها: نارسایی کلیوی پیشرفته، کم کاری تیروئید درمان نشده، بی حرکتی طولانی مدت.
- □ برخی داروها: مصرف اخیر بیس فسفونات های تزریقی، استفاده از کورتیکواستروئیدهای موضعی.
- □ اختلالات آزمایشگاهی: رقت نادرست نمونه، زمان انکوباسیون ناکافی در روش الایزا.