نام آزمایش: Aspergillus fumigatus Ab(IgM) (آنتی بادی ضد قارچ آسپرژیلوس فومیگاتوس از کلاس IgM)
نام اختصاری: Aspergillus-M
نام بخش: Immunoassays-Infectious Diseases
نمونه مورد نیاز: خون وریدی
آسپرژیلوس ها (Aspergillus) چیست و چگونه ایجاد بیماری می کنند؟
آسپرژیلوس ها (Aspergillus) نوعی قارچ هستند که در محیط های بسیاری مانند هوا، خاک، آب و پوشش گیاهی در حال پوسیدگی وجود دارد. این قارچ ها، یک پاتوژن (بیماری زا) فرصت طلب هستند که عمدتاً در افراد مبتلا به نقص ایمنی (افراد مبتلا به HIV/AIDS، مبتلا به عفونت های مزمن، تحت درمان با استروئیدها و یا رژیم های سرکوب کننده سیستم ایمنی) باعث عفونت می شوند. یکی از گونه های آسپرژیلوس ها، قارچ آسپرژیلوس فومیگاتوس می باشد.
آسپرژیلوس فومیگاتوس (Aspergillus (fumigatus در گیاهان در حال پوسیدگی رشد کرده و زنجیره های کنیدی تشکیل می دهند. کنیدی اسپور غیرجنسی و غیر متحرک قارچ می باشد. انسان ممکن است با استنشاق کنیدی های موجود در هوا بیمار شود. از طرفی، آسپرژیلوس فومیگاتوس میتواند به پوست دارای خراش، زخم ها، سوختگی ها، قرنیه چشم، گوش خارجی و سینوس های پارانازال حمله کرده و سبب بروز سینوزیت قارچی شود.
آسپرژیلوس فومیگاتوس باعث ایجاد بیماری های زیر می شود:
- 1) آسپرژیلوزیس برونکوپولمونری آلرژیک (Allergic bronchopulmonary aspergillosis): می تواند در افراد آتوپیک (در معرض آسم و آلرژی)، ایجاد شود.
- 2) سینوزیت آلرژیک (Allergic sinusitis): می تواند در افراد آتوپیک (در معرض آسم و آلرژی)، ایجاد شود.
- 3) آسپرژیلومای داخل حفرهای (توده قارچی) ((Intracavitary aspergilloma (fungus ball)): می تواند در افرادی که به دلیل سل یا بیماری کیستیک دچار حفره های ریوی هستند، ایجاد شود.
- 4) آسپرژیلوزیس ریوی تهاجمی (Invasive pulmonary aspergillosis): می تواند در بیماران مبتلا به نوتروپنی، مبتلایان به گرانولوماتوز مزمن (CGD) و افراد دارای نقص شدید سیستم ایمنی، ایجاد شود.
- 5) اندوکاردیت (Endocarditis): می تواند در بیماران دچار نقص سیستم ایمنی که تحت عمل جراحی قلب باز قرار گرفته اند ایجاد شود.
ویژگی IgM
IgM اولین آنتی بادی تولید شده در پاسخ به عفونت می باشد و نشان دهنده مواجهه اخیر با قارچ است. سطح IgM معمولاً 1 تا 2 هفته پس از مواجهه افزایش یافته و سپس کاهش می یابد (برخلاف IgG که دیرتر افزایش می یابد و مدت طولانی تری باقی می ماند). وجود IgM میتواند نشاندهنده عفونت فعال یا واکنش حاد باشد.
چه زمانی انجام آزمایش Aspergillus fumigatus Ab(IgM) توصیه می شود؟
- □ تشخیص آسپرژیلوزیس تهاجمی (Invasive Aspergillosis, IA): بیماران با نقص ایمنی شدید (دریافتکنندگان پیوند مغز استخوان، شیمی درمانی شدید، ایدز پیشرفته) در معرض خطر این عفونت هستند. IgM ممکن است در مراحل اولیه عفونت افزایش یابد و به تشخیص زود هنگام کمک کند.
- □ تشخیص آسپرژیلوزیس ریوی مزمن (Chronic Pulmonary Aspergillosis, CPA): ممکن است، در بیماران با بیماری های ریوی زمینه ای مانند سل یا COPD رخ دهد. سطح IgM ممکن است در فازهای فعال بیماری افزایش یابد.
- □ تشخیص آسپرژیلوزیس برونکوپولموناری آلرژیک (ABPA): نوعی واکنش آلرژیک به آسپرژیلوس می باشد که، معمولاً در بیماران مبتلا به آسم یا فیبروز سیستیک دیده میشود. IgM ممکن است در فاز حاد افزایش یابد، اما تست اصلی برای ABPA، اندازهگیری IgE اختصاصی و IgG ضد آسپرژیلوس می باشد.
- □ سینوزیت آلرژیک قارچی (Allergic Fungal Sinusitis, AFS): ممکن است، در برخی موارد، افزایش IgM دیده شود، اما IgG و IgE نقش تشخیصی مهم تری دارند.
- □ پیگیری پاسخ به درمان: کاهش سطح IgM پس از درمان موفق میتواند نشان دهنده پاسخ مناسب به داروهای ضدقارچ باشد.
- □ افتراق بین عفونت فعال و مواجهه گذشته: در صورت مثبت بودن IgM، احتمال عفونت اخیر یا فعال وجود دارد.
- □ بررسی بیماران با نقص سیستم ایمنی: در بیماران با نقص ایمنی (به خصوص نوتروپنی)، پاسخ آنتی بادی ممکن است ضعیف باشد، بنابراین IgM منفی ردکننده عفونت نیست و باید از روش های مولکولی (PCR) یا آنتی ژنی (گالاکتومانان) استفاده شود.
آمادگی قبل از آزمایش
نیازی به ناشتایی نمی باشد. لازم است در صورت مصرف دارو، با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.
روش انجام آزمایش
- □ الایزا (ELISA): رایج ترین روش.
- □ ایمونودیفیوژن (Immunodiffusion).
دامنه مرجع
- □ نتیجه منفی: کمتر از 0.9 Index (یا طبق cutoff کیت مورد استفاده): می تواند نشان دهنده عدم وجود آنتی بادی قابل تشخیص باشد. (اما ردکننده قطعی عفونت نیست، به خصوص در افراد با نقص سیستم ایمنی).
- □ مبهم (Borderline/Equivocal): بین 0.9 تا 1.1 Index: نیاز به تکرار آزمایش و یا تست های تکمیلی دارد.
- □ نتیجه مثبت: بیشتر از 1.1 Index: می تواند نشان دهنده وجود آنتی بادی IgM ضد آسپرژیلوس فومیگاتوس (نشان دهنده مواجهه اخیر یا عفونت فعال) باشد.
عوامل افزایش دهنده سطح Aspergillus fumigatus Ab(IgM)
- □ عفونت فعال آسپرژیلوس (آسپرژیلوزیس): آسپرژیلوزیس تهاجمی (در بیماران با نقص ایمنی)، آسپرژیلوزیس ریوی مزمن، آسپرژیلوزیس پوستی یا سینوزیتی.
- □ واکنش های آلرژیک به آسپرژیلوس: آسپرژیلوزیس برونکوپولمونری آلرژیک (ABPA)، سینوزیت آلرژیک قارچی.
- □ مواجهه محیطی با قارچ (بدون عفونت بالینی): استنشاق اسپورهای قارچ در محیط های آلوده (مکان های مرطوب، بنایی و ساخت و ساز).
عوامل کاهش دهنده سطح Aspergillus fumigatus Ab(IgM)
- □ عدم مواجهه با قارچ: در افراد سالم بدون سابقه عفونت یا آلرژی به آسپرژیلوس، سطح IgM معمولاً منفی است.
- □ نقص سیستم ایمنی: بیماران با نوتروپنی شدید، ایدز پیشرفته و یا دریافتکنندگان داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی ممکن است پاسخ آنتی بادی ضعیفی داشته باشند، حتی در صورت عفونت فعال.
- □ مراحل بسیار اولیه یا بسیار دیر عفونت: ممکن است IgM در هفته اول عفونت، هنوز افزایش نیافته باشد. همچنین، پس از گذشت چند هفته، سطح IgM کاهش یافته و IgG جایگزین می شود.
- □ اثر داروهای ضد قارچ: درمان موفق با داروهایی مانند ووریکونازول یا آمفوتریسین B میتواند باعث کاهش سطح IgM شود.
عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش Aspergillus fumigatus Ab(IgM)
1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:
- □ بیماری های خودایمنی یا التهابی: برخی اختلالات مانند لوپوس (SLE)، آرتریت روماتوئید.
- □ واکنش متقاطع (Cross-reactivity) با سایر قارچ ها: برخی قارچ های دیگر مانند Candida، Fusarium و Penicillium ممکن است آنتیژن های مشابه داشته باشند و باعث واکنش مثبت کاذب شوند.
- □ عفونت های باکتریایی یا ویروسی شدید: در برخی عفونت های شدید (سل)، ممکن است پاسخ ایمنی غیراختصاصی افزایش یافته و نتیجه مثبت کاذب ایجاد کند.
- □ مواجهه محیطی بدون عفونت بالینی: افرادی که در معرض اسپورهای قارچی (کشاورزان، کارگران ساختمانی) هستند، ممکن است آنتیبادی IgM داشته باشند، بدون اینکه عفونت فعال وجود داشته باشد.
- □ اختلالات آزمایشگاهی: مشکلات تکنیکی مانند آلودگی نمونه، استفاده از کیت های نامناسب یا خطا در انجام آزمایش میتواند منجر به نتایج مثبت کاذب شود.
2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:
- □ نقص سیستم ایمنی: بیماران با نقص ایمنی شدید (نوتروپنی، ایدز، دریافتکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی) ممکن است آنتیبادی IgM کافی تولید نکنند.
- □ مراحل خیلی زود یا خیلی دیر هنگام عفونت: در روزهای اول عفونت، ممکن است سطح IgM هنوز افزایش نیافته باشد. در مراحل مزمن عفونت، سطح IgM کاهش یافته و IgG جایگزین آن می شود.
- □ درمان با داروهای ضد قارچ: اگر بیمار تحت درمان باشد، ممکن است سطح آنتی بادی کاهش یافته و نتیجه منفی کاذب دهد.
- □ اختلالات آزمایشگاهی: نمونه های نامناسب (نمونه های فاسد یا ذخیره شده در دمای نامناسب) میتوانند باعث نتایج منفی کاذب شوند.