آزمایشگاه گوهردشت

Anti NMO

Aquaporin-4 (Neuromyelitis Optica)IgG (آنتی بادی ضد Aquaporin-4 از کلاس IgG)

نام اختصاری: NMO Ab IgG (Anti NMO)، AQP4-IgG | بخش: Immunoassays-Endocrinology | نمونه مورد نیاز: خون وریدی

معرفی آزمایش AQP4-IgG

AQP4 IgG (Anti NMO) نوعی کانال انتقال آب در غشای سلولی است که عمدتاً در سلول‌ های آستروسیت سیستم عصبی مرکزی (CNS) بیان می‌ شود. این پروتئین از شش هلیکس تراغشایی تشکیل شده و به صورت تترامر سازماندهی می‌ شود. تترامرها به صورت آرایه ‌های متعامد (زاویه 90 درجه) ذرات (OAPs) تجمع می ‌یابند و برای اتصال آنتی ‌بادی AQP4-IgG ضروری می باشند.

دو نوع ایزوفرم اصلی دارد:

  • M1 : دارای ۳۰۳ اسید آمینه، و فاقد توانایی تشکیل OAPs می باشد.
  • M23: دارای ۲۸۰ اسید آمینه، و تشکیل ‌دهنده اصلی OAPs 17 می باشد.

مطالعات نشان می‌ دهد آنتی ‌بادی AQP4-IgG به‌ صورت ترجیحی به ایزوفرم M23 متصل می ‌شود. (Anti NMO) در CNS، بیشتر در پاهای انتهایی آستروسیت‌ های اطراف عروق (end-feet)، اپاندیم و اعصاب بینایی (سلول ‌های مولر شبکیه) و در اندام‌ های محیطی، بیشتر در کلیه، معده، ریه و عضلات اسکلتی توزیع می یابد، اما آسیب ‌پذیری این بافت ‌ها کمتر می باشد.

چه زمانی انجام آزمایش AQP4-IgG توصیه می شود؟

  • تشخیص NMOSD: وجود آنتی ‌بادی ضد AQP4-IgG به عنوان بیومارکر اختصاصی جهت تأیید نورومیلیت اپتیکا (NMOSD) استفاده می‌ شود. این آنتی ‌بادی در %80-70 بیماران مبتلا به NMOSD، مثبت می باشد.
  • تمایز NMODS از MS: NMOSD و MS علائم بالینی مشابهی دارند (مانند نوریت اپتیک و میلیت)، اما درمان MS (اینترفرون-بتا) ممکن است NMOSD را تشدید کند. تشخیص صحیح با انجام تست AQP4-IgG، از این خطا جلوگیری می‌ کند.
  • تشخیص موارد سروژاتیو: تقریباً %30-20 بیماران NMOSD، فاقد AQP4-IgG هستند (سروژاتیو). در این موارد، انجام تست آنتی ‌بادی ضد MOG توصیه می ‌شود.
  • کمک به انتخاب نوع درمان: استفاده از کورتیکواستروئیدهای IV (متیل ‌پردنیزولون) به عنوان خط اول درمان و انجام پلاسمافرز جهت حذف آنتی ‌بادی ‌های گردشی در موارد مقاوم به استروئید.
  • کمک به پیشگیری از عود بیماری: استفاده از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند ریتوکسیماب (حذف سلول ‌های B)، اکولیزومب (مهار کمپلمان)، و ساترا لیزوماب (ضد IL-6).
  • پیگیری اثربخشی درمان: کاهش تیتر AQP4-IgG پس از شروع درمان، نشانه ‌ای از پاسخ مثبت به درمان می باشد.

آمادگی قبل از آزمایش

نیازی به ناشتایی نمی باشد. لازم است در صورت مصرف دارو، با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.

روش انجام آزمایش

  • الایزا (ELISA).
  • ایمونوفلورسانس غیرمستقیم (IFA).
  • FACS-CBA (فلوسیتومتری مبتنی بر سلول).
  • CBA کلاسیک (میکروسکوپ فلورسانس).

دامنه مرجع

در آزمایش AQP4-IgG، دامنه مرجع استاندارد به صورت کیفی (مثبت / منفی) گزارش می‌شود و مقادیر کمی (تیتر) معمولاً برای پیگیری درمان استفاده می گردد.

نتایج کیفی:

  • نتایج منفی: عدم شناسایی آنتی ‌بادی (اما NMOSD را رد نمی‌کند).
  • نتایج مبهم (Borderline): نیاز به تأیید با روش های دقیق‌ تر (FACS-CBA) یا تکرار آزمایش دارد.
  • نتایج مثبت: تأیید تشخیص NMOSD با ویژگی >99%.

نتایج کمی:

  • نتایج منفی: < 1:10.
  • نتایج مثبت: ≥ 1:10.
  • پیگیری درمان: کاهش ≥50% تیترآنتی بادی: نشان دهنده پاسخ به درمان (پس از مصرف ریتوکسیماب یا انجام پلاسمافرز).

عوامل افزایش و کاهش سطح AQP4-IgG

عوامل افزایش دهنده:

  • مرحله حاد بیماری: افزایش تولید آنتی‌ بادی توسط سلول ‌های پلاسما در CNS و گره ‌های لنفاوی در این مرحله (پیشبینی کننده شدت حمله).
  • قطع مصرف داروهای سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی: قطع مصرف ریتوکسی مب/ ایمونوساپرسیوها.
  • تحریک سیستم ایمنی ناشی از عفونت ‌ها یا التهاب ها: عفونت ‌های ویروسی یا باکتریایی، التهاب سیستمیک (در بیماری ‌های خودایمنی همراه).
  • وقوع همزمان با سایر بیماری‌ های خود ایمنی: بیماران مبتلا به میاستنی گراویس (MG) و یا لوپوس (SLE).
  • عود بیماری (Relapse): نشان ‌دهنده فعالیت بیماری و پاسخ التهابی مداوم می باشد.

عوامل کاهش دهنده:

  • داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی: ریتوکسی‌ مب (Rituximab)، ایمونوساپرسیو‌ها Azathioprine, Mycophenolate.
  • پلاسمافرزیس (تعویض پلاسما): حذف مستقیم آنتی ‌بادی‌ های پاتوژن از خون، به ‌ویژه در حملات حاد NMOSD.
  • آنتی ‌بادی‌ های مونوکلونال جدید: اکولیزومب (Eculizumab)، ساترا لیزومب (Satralizumab).
  • پاسخ به درمان و بهبودی: در بیمارانی که به درمان پاسخ پایدار می‌دهند، کاهش خطر عود بیماری وجود دارد.

عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش AQP4-IgG

1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:

  • وقوع همزمان بیماری‌های خودایمنی دیگر: لوپوس (SLE)، سندرم شوگرن، میاستنی گراویس.
  • عفونت ‌های ویروسی یا پارانئوپلاستیک: EBV(اپشتین بار ویروس)، هپاتیت C.
  • تداخل آنتی ‌بادی ‌های هتروفیل: واکنش متقاطع آنتی ‌بادی ‌های غیراختصاصی در خون RF) یا (HAMA با کیت ‌های.
  • اختلالات آزمایشگاهی: آلودگی نمونه، خطا در انتقال نمونه.

2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:

  • زمان نامناسب نمونه ‌گیری: نمونه ‌گیری در فاز اولیه بیماری (پیش از افزایش آنتی‌ بادی) یا در دوره بهبودی پایدار بیماری.
  • داروهای سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی: ریتوکسی‌ مب، کورتیکواستروئیدهای با دوز بالا، پلاسمافرزیس.
  • گونه ‌های ژنتیکی نادر AQP4: تغییر اپی‌توپ‌ های شناسایی‌ شده توسط آنتی ‌بادی، به علت موتاسیون ‌های ژن AQP4.
  • سروتیپ ‌های منفی AQP4-IgG: در %20-10 بیماران مبتلا به NMOSD.

برای مشاهده مقالات مشابه و مرتبط کلیک کنید:
مقالات پزشکی مرتبط