ABDR-DQ

نام آزمایش: Human Leukocyte Antigen ABDR-DQ (آنتی ژن لکوسیت انسانی ABDR-DQ)
نام اختصاری: ABDR-DQ
نام بخش: HLA Diagnosis
نمونه مورد نیاز: خون وریدی

مولکول‌ های HLA بر روی سطح تقریباً تمام سلول‌ های هسته‌ دار بدن وجود دارند و وظیفه اصلی آن‌ ها تمایز بین عوامل خودی و بیگانه برای سیستم ایمنی است.

ژن‌ های کد کننده این پروتئین ‌ها روی کروموزوم ۶ قرار دارند و بسیار متنوع (پلی ‌مورف) هستند؛ به همین دلیل احتمال تطابق کامل بین دو فرد غیر خویشاوند بسیار کم است.

در آزمایش ABDR-DQ، ژن‌ های HLA-A، HLA-B، HLA-DR و HLA-DQ بررسی می‌ شوند. این آزمایش یکی از مهم‌ ترین تست‌ های تعیین سازگاری بافتی بوده و نقش حیاتی در موفقیت پیوند اعضا، به‌ ویژه پیوند کلیه و مغز استخوان دارد.

چه زمانی انجام آزمایش ABDR-DQ توصیه می شود؟

• بررسی سازگاری بین دهنده و گیرنده: پیوند کلیه، مغز استخوان، کبد، قلب و سایر اعضا.
• ارزیابی خطر پس‌ زدگی آنتی ‌بادی ‌محور (AMR)، به‌ ویژه در ناسازگاری HLA-DQ.
• تشخیص بیماری‌ های خودایمنی: دیابت نوع ۱ (DR3/DR4)، سلیاک (DQ2/DQ8)، اسپوندیلیت آنکیلوزان (B27)، مولتیپل اسکلروزیس (DR2).
• بررسی استعداد ژنتیکی بیماری ‌ها در خانواده‌ ها.
• ارزیابی اختلال عملکرد عضو پیوندی پس از پیوند.
• استفاده در کارآزمایی‌ های بالینی و ایمونوتراپی.
• پیش ‌بینی بقای طولانی ‌مدت پیوند (به‌ ویژه کلیه).
• کاهش خطر بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) در پیوند مغز استخوان.
• تعیین استراتژی درمان‌ های سرکوب سیستم ایمنی.

آمادگی قبل از آزمایش

نیازی به ناشتایی نمی باشد. در صورت مصرف دارو، با پزشک مشورت کرده یا به آزمایشگاه اطلاع داده شود.

روش انجام آزمایش

• PCR-SSP (دقت متوسط تا بالا)
• PCR-SSO (دقت بالاتر)
• روش‌ های توالی ‌یابی (SBT یا NGS) با بالاترین دقت (High Resolution)

دامنه مرجع

1) وجود تطابق:

• 6/6 تطابق (A,B,DR)
• 8/8 یا 10/10 تطابق (در پیوند مغز استخوان)

نکته: هرچه میزان تطابق بیشتر باشد، احتمال رد پیوند کمتر است.

2) عدم تطابق:

• 4-1 یا بیشتر: افزایش خطر پس ‌زدگی حاد و مزمن

عوامل افزایش دهنده آنتی‌ بادی علیه HLA

• تزریق خون و فرآورده‌ های خونی (به‌ ویژه حاوی لکوسیت)
• بارداری (ایجاد آنتی ‌بادی علیه HLA پدری)
• پیوند عضو با عدم تطابق HLA (به‌ ویژه HLA-DQ)

عوامل کاهش دهنده آنتی‌ بادی علیه HLA

• عدم سابقه تزریق خون، بارداری یا پیوند (افراد Non-sensitized)
• مصرف داروهای سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی
• تطابق کامل HLA بین دهنده و گیرنده (Zero Mismatch)

عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش ABDR-DQ

1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:

• واکنش متقاطع آنتی ‌بادی‌ ها با آنتی ‌ژن ‌های مشابه (CREG)
• تشخیص اشتباه در افراد هموزیگوت
• آلودگی نمونه
• آنتی ‌بادی علیه آنتی ‌ژن ‌های دناتوره شده
• تشخیص نادرست آنتی ‌بادی ‌های DQ
• Amplification غیر اختصاصی یا Primer-dimer

2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:

• استخراج ناکافی DNA
• تخریب DNA
• کیفیت پایین سلول ‌ها
• وجود مهارکننده‌ های PCR (هموگلوبین، هپارین، آلودگی‌ ها)
• جهش در محل اتصال پرایمر