کاریوتایپ خون

نام آزمایش: Blood Karyotype (High Resolution) (کاریوتایپ خون محیطی با کیفیت بالا)
نام بخش: Mulecular Genetic
نمونه مورد نیاز: خون وریدی، مایع آمنیوتیک، مایع مغزی – نخاعی (CSF)

آزمایش Blood Karyotype (High Resolution)، جهت بررسی ساختار و تعداد کروموزوم ‌های انسان با دقت بالا استفاده می‌شود. این روش می تواند ناهنجاری ‌های کروموزومی مانند حذف ‌ها، اضافات، جابجایی ‌ها و سایر بازآرایی‌ های ژنتیکی را با جزئیات بیشتری نسبت به کاریوتایپ استاندارد تشخیص دهد.

□ تشخیص سندرم ‌های ناشی از تریزومی (وجود یک کروموزوم اضافه):
الف) سندرم داون (تریزومی ۲۱) →47 ,21XX/XY+ .
ب) سندرم ادواردز (تریزومی ۱۸) → 47,18XX/XY+.
ج) سندرم پاتو (تریزومی ۱۳) → 47,13XX/XY,+ .

□ تشخیص اختلالات کروموزوم‌ های جنسی:
الف) سندرم ترنر (مونوزومی X) → ,X45
ب) سندرم کلاین فلتر (XXY) → XXY ,47.
ج) سندرم → XYY ,XXY47.
د) سندرم ,XXX → Triple X (XXX) ۴۷.

□ سندرم ‌های حذف (میکرودلیشن) و سایر ناهنجاری ‌های ساختاری:
الف) سندرم ویلیامز: حذف بخشی از کروموزوم ۷ )23,11(q.
ب) سندرم دی جرج: حذف بخشی از کروموزوم ۲۲ )11,2(q.
ج) سندرم پرادر- ویلی / آنجلمن: حذف بخشی از کروموزوم ۱۵(حذف 13q-11q )
د) سندرم کری دو چت: حذف بخشی از کروموزوم 5 (حذف ۵p).

□ تشخیص و طبقه ‌بندی سرطان ‌های خونی (هماتولوژیک): برخی لوسمی ‌ها و لنفوم‌ ها با ناهنجاری ‌های کروموزومی خاصی همراه هستند که در پیش‌ آگهی و درمان نقش دارند مانند:
الف) لوسمی میلوئید مزمن (CML) → (22;9)t (کروموزوم فیلادلفیا).
ب) لوسمی حاد میلوئیدی (AML) → (17;15),t (16) ,inv (21;8)t
ج) لوسمی حاد لنفوبلاستیک (ALL) → (11;4),t (22;9,t( (21;12)t
د) مولتیپل میلوما → جابجایی ‌های در کروموزوم ۱۴.

□ بررسی علل ناباروری و سقط‌های مکرر: تشخیص سندرم کلاین فلتر و بررسی جابجایی ‌های کروموزومی در مردان، تشخیص سندرم ترنر و جابجایی‌ های متعادل در زنان.

□ بررسی زوجین با سابقه سقط مکرر: بررسی موزائیسم یا ناهنجاری‌ های کروموزومی در یکی از والدین که ممکن است به جنین منتقل شود.

□ بررسی اختلالات رشد و تکامل در کودکان: تأخیر رشد داخل رحمی (IUGR)، تأخیر در رشد پس از تولد Failure to Thrive، ناهنجاری‌ های مادرزادی متعدد (نقایص قلبی، شکاف کام، ناهنجاری‌ های کلیوی)، اختلالات عصبی – رشدی (اوتیسم، عقب‌ ماندگی ذهنی).

□ غربالگری و مشاوره ژنتیک قبل از بارداری: در خانواده‌ هایی با سابقه ناهنجاری ‌های کروموزومی، در موارد ازدواج فامیلی با ریسک بالای بیماری ‌های ژنتیکی، تعیین حامل بودن والدین در موارد Balanced Translocation.

□ بررسی ناهنجاری ‌های کروموزومی پس از تولد (در موارد مشکوک): ویژگی ‌های فیزیکی غیرطبیعی (چین‌ های اپی کانتال، گردن پره ‌دار، نقایص اندام)، نقص شنوایی یا بینایی مادرزادی، ناهنجاری ‌های غدد جنسی (دیسژنزی گناد).

نیازی به ناشتایی نمی باشد. لازم است در صورت مصرف دارو، مخصوصا داروهای سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی (کورتیکواستروئیدها) یا داروهای شیمی ‌درمانی با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.

1) نمونه گیری و آماده ‌سازی اولیه:

□ جمع ‌آوری 10-5 میلی ‌لیتر خون محیطی در لوله ‌های حاوی هپارین.
□ جداسازی لنفوسیت‌ ها از خون با استفاده از دستگاه سانتریفیوژ.
□ شستشوی سلول ‌ها با محلول سالین استریل.

2) کشت سلولی (Cell Culture):

□ کشت سلول ‌ها در محیط RPMI 1640 حاوی:
فیتوهماگلوتینین (PHA) جهت تحریک تقسیم لنفوسیت ‌های T، سرم جنین گاوی (FBS)، آنتی‌بیوتیک ‌ها.

□ انکوباسیون به مدت 72 ساعت:
در دمای 37 درجه سانتیگراد، رطوبت %95، %5 CO₂.

توقف تقسیم سلولی در متافاز:

□ افزودن کلشی سین )1/0 (μg/ml، ا ساعت قبل از پایان کشت: این کار باعث توقف تقسیم در مرحله متافاز می‌شود.

3) پردازش سلول ‌ها:

□ سانتریفیوژ و حذف محیط کشت.
□ تیمار با محلول هیپوتونیک (075/0 M KCl) به مدت 20 دقیقه.
□ فیکساسیون با متانول – استیک اسید (3:1).

4) تهیه لام میکروسکوپی:

□ قطره ‌گذاری سلول ‌ها روی لام تمیز.
□ خشک کردن در دمای اتاق.

5) رنگ ‌آمیزی (Banding):

□ روش G-banding با استفاده از تریپسین و رنگ گیمسا.
□ شرایط بهینه برای ایجاد 850-1000 باند در هر کروموزوم.

6) آنالیز میکروسکوپی:

□ بررسی حداقل 20 متافاز با میکروسکوپ نوری.
□ تصویربرداری با سیستم تحلیل تصویر دیجیتال.
□ چیدمان کروموزوم‌ ها (کاریوتایپینگ) با نرم ‌افزارهای تخصصی.

1) نتایج نرمال:

□ تعداد کروموزوم‌ ها: ۴۶ کروموزوم (۲۳ جفت شامل ۲۲ جفت اتوزومال + ۱ جفت کروموزوم جنسی).
□ فرمول کروموزومی طبیعی: مردان: ۴۶,XY و زنان: ۴۶,XX.
□ ساختار کروموزوم ‌ها: بدون حذف (Deletion)، تکرار (Duplication)، جابجایی (Translocation) یا بازآرایی‌ های غیرطبیعی و نواربندی (Banding) به صورت کروموزوم ‌ها با الگوی طبیعی.

2) نتایج غیرنرمال:

□ ناهنجاری ‌های عددی:
الف) تریزومی (کروموزوم اضافه): مثال: ۴۷ ,21XX,+ (سندرم داون).
ب) مونوزومی (کروموزوم کم): مثال: ۴۵,X (سندرم ترنر).

□ ناهنجاری‌ های ساختاری:
الف) جابجایی‌ ها (Translocation): مثال: (9;22)t (کروموزوم فیلادلفیا در CML).
ب) حذف (Deletion) یا تکرار (Duplication): مثال: 46p), 5XY,del( (سندرم کری دو چت).
ج) اینورژن (Inversion): مثال: (16) inv در برخی موارد AML.

□ موزائیسم (Mosaicism):
الف) مثال1: 46, 20X (موزائیسم سندرم ترنر).
ب) مثال2:]80XX [