به طور طبیعی، پس از صرف غذا، سطح گلوکز خون افزایش می‌ یابد. لوزالمعده (پانکراس) با ترشح انسولین به این افزایش پاسخ می ‌دهد. انسولین مانند کلیدی عمل می‌کند که به سلول‌ ها اجازه می‌ دهد گلوکز را جذب کنند. در افراد سالم، سطح قند خون طی 2 ساعت به محدوده طبیعی بازمی ‌گردد. در افراد دیابتی، یا انسولین کافی تولید نمی‌شود (دیابت نوع 1) و یا سلول ‌ها به درستی به انسولین پاسخ نمی‌دهند (دیابت نوع 2). این وضعیت منجر به ماندگاری گلوکز در جریان خون می ‌شود. سطح بالای مداوم گلوکز مانند سم عمل کرده و می ‌تواند به تدریج به عروق خونی کوچک و بزرگ آسیب بزند. این آسیب می تواند زمینه ساز عوارض زیر شود:

• □ آسیب کلیوی (نفروپاتی).
• □ اختلالات عصبی (نوروپاتی).
• □ بیماری‌ های قلبی – عروقی.

آزمایش Blood Glucose ( 4 pm )، سطح گلوکز (قند) خون را در ساعت ۴ بعد از ظهر اندازه گیری می کند. بسته به شرایط بیمار (دیابت، هیپوگلیسمی یا بررسی متابولیک)، نتایج آن می تواند اطلاعات مهمی درباره کنترل قند خون ارائه دهد.

• □ پایش بیماران دیابتی (Diabetes Monitoring): ارزیابی کنترل قند خون در طول روز، بررسی اثربخشی درمان.
• □ تشخیص هیپوگلیسمی واکنشی (Reactive Hypoglycemia): همراه با علائمی مانند: لرزش، تعریق، گرسنگی، تاری دید.
• □ بررسی اثربخشی انسولین یا داروهای کاهش دهنده قند خون: در بیماران تحت درمان با انسولین کوتاه اثر (رگولار) یا مهارکننده های DPP-4 (سیتاگلیپتین). اندازه گیری قند خون عصرگاهی، نشان می دهد که آیا دوز دارو مناسب است یا خیر.
• □ ارزیابی ریسک عوارض دیابت: افزایش خطر نوروپاتی، نفروپاتی یا رتینوپاتی در طولانی مدت.
• □ پایش بارداری (دیابت بارداری – GDM): در زنان باردار با دیابت بارداری، اندازه گیری قند خون ۱ تا ۲ ساعت پس از غذا (از جمله ساعت ۴ بعد از ظهر) برای جلوگیری از ماکروزومی جنین یا زایمان زودرس ضروری است.
• □ تشخیص زود هنگام اختلال تحمل گلوکز (Prediabetes): اگر قند خون ساعت ۴ بعدازظهر 199-140 mg/dL باشد، ممکن است نشانه پیش دیابت باشد و نیاز به تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) دارد.
• □ بررسی تأثیر فعالیت بدنی و استرس روی قند خون: فعالیت بدنی باعث کاهش بیش ازحد قند خون (هیپوگلیسمی ناشی از ورزش) و استرس باعث افزایش قند خون می شود. (اثر کاتکول آمین ها).

1) آمادگی های عمومی:

• □ نیازی به ناشتایی نمی باشد. باید رژیم غذایی معمول حفظ شود (از تغییر ناگهانی در مصرف کربوهیدرات ها خودداری شود). از خوردن وعده های سنگین یا پرکربوهیدرات قبل از انجام آزمایش خودداری شود (مثلاً ناهار چرب و شیرین).
• □ از استرس و فعالیت شدید بدنی قبل از انجام آزمایش پرهیز شود (ورزش سنگین می تواند قند خون را کاهش دهد).
• □ از مصرف الکل یا سیگار ۲-۳ ساعت قبل از انجام آزمایش خودداری شود.
• □ از جویدن آدامس یا خوردن آب نبات قبل از انجام آزمایش خودداری شود. (حتی اگر بدون قند باشد، زیرا ممکن است محرک ترشح انسولین شود).
• □ نوشیدن آب معمولی مجاز می باشد (اما از نوشیدنی های شیرین، چای یا قهوه پرهیز شود).
• □ لازم است در صورت مصرف هرگونه دارو، با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.

2) آمادگی در افراد دیابتی:

• □ در صورت تزریق انسولین، زمان آزمایش باید با برنامه درمانی بیمار هماهنگ شود.
• □ در صورت مصرف داروهای کاهش دهنده قند خون (متفورمین یا گلی بن کلامید) دارروها، طبق روال همیشگی مصرف شوند، مگر پزشک توصیه دیگری کرده باشد.
• □ در صورت تجربه علائم هیپوگلیسمی (سرگیجه، تعریق، لرزش) قبل از انجام آزمایش، حتماً به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع داده شود.

• □ روش آنزیمی گلوکز اکسیداز (Glucose Oxidase – GOD): پرکاربردترین روش در آزمایشگاه ‌ها.
• □ روش هگزوکیناز (Hexokinase – HK): استاندارد طلایی (Gold Standard) برای اندازه‌گیری گلوکز.
• □ روش احیای فولین-وو (Folin-Wu – روش قدیمی): امروزه کمتر استفاده می ‌شود.
• □ دستگاه‌های گلوکومتر خانگی: روش الکتروشیمیایی مبتنی بر گلوکز اکسیداز (دستگاه های جدیدتر)، روش فتومتریک (اندازه‌گیری نور).

1) دامنه مرجع در افراد غیردیابتی (در خون وریدی):

• □ سطوح نرمال: 140-70 mg/dL )8/7-9/3 (mmol/L.
• □ پیش دیابت (اختلال تحمل گلوکز): 199-140 mg/dL )11-8/7 (mmol/L.
• □ دیابت: ≥200 mg/dL )1/11 (mmol.

2) دامنه هدف در بیماران دیابتی (طبق دستورالعمل ADA و IDF):

• □ سطوح نرمال در دیابت نوع ۱ و ۲: 80-18 mg/dL )10 -4/4 (mmol/L.
• □ سطوح نرمل در دیابت بارداری (GDM): < 120 mg/dL (۱ ساعت پس از غذا) )< 7/6 (mmol/L.

• □ عوامل مرتبط با سبک زندگی: مصرف زیاد کربوهیدرات در وعده ناهار (نان سفید، برنج، شیرینی، نوشابه)، عدم تحرک پس از صرف غذا (کاهش مصرف گلوکز توسط عضلات)، استرس و اضطراب (ترشح کورتیزول و آدرنالین که باعث مقاومت به انسولین می ‌شوند)، کم‌ خوابی یا اختلال خواب (تأثیر منفی بر متابولیسم گلوکز).
• □ برخی بیماری و اختلالات بدن: دیابت نوع ۱ یا ۲ (کمبود انسولین یا مقاومت به آن)، پانکراتیت یا سرطان پانکراس (اختلال در ترشح انسولین)، سندرم کوشینگ (افزایش کورتیزول)، فئوکروموسیتوما (ترشح بیش از حد کاتکول آمین ‌ها)، عفونت ‌های حاد یا التهاب شدید (افزایش سایتوکاین ‌های التهابی).
• □ برخی داروها: کورتیکواستروئیدها (پردنیزولون، دگزامتازون)، داروهای ضد روان ‌پریشی (اولانزاپین، کلوزاپین)، مدرهای تیازیدی (هیدروکلروتیازید)، بتا – بلوکرها (پروپرانولول)، نیاسین (ویتامین B3).

• □ عوامل مرتبط با سبک زندگی: رژیم کم‌کربوهیدرات یا روزه‌ داری طولانی، فعالیت بدنی شدید پس از صرف غذا (مصرف سریع گلوکز توسط عضلات)، مصرف الکل بدون غذا (مهار گلوکونئوژنز کبدی).
• □ برخی بیماری ها و اختلالات بدن: انسولینوما (تومور ترشح‌ کننده انسولین در پانکراس)، نارسایی آدرنال یا هیپوفیز (کمبود کورتیزول و هورمون رشد)، بیماری ‌های کبدی پیشرفته (اختلال در ذخیره و تولید گلوکز)، سوء جذب شدید (سلیاک کنترل ‌نشده).
• □ برخی داروها: انسولین یا سولفونیل اوره ‌ها (گلی بن کلامید، گلی کلازید)، متفورمین (در موارد نادر)، مصرف بیش از حد سالیسیلات‌ ها (آسپرین)، کوئینین کوینین (در درمان مالاریا).

1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:

• □ برخی داروها: ویتامین C (اسید اسکوربیک)، داپسون (Dapsone) و برخی آنتی‌بیوتیک ‌ها.
• □ اختلالات آزمایشگاهی: تأخیر در جداسازی سرم – پلاسما، استفاده از لوله ‌های بدون ماده ضد گلیکولیز (مانند فلوراید یا اکسالات)، همولیز شدید نمونه خون.

2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:

• □ برخی داروها: مالتوکسی پلی اتیلن گلیکول (PEG) در برخی کیت ‌های آزمایشگاهی.
• □ اختلالات آزمایشگاهی: استفاده از تورنیکه به مدت طولانی، ذخیره ‌سازی نامناسب نمونه (عدم نگهداری در یخچال)، گلیکولیز نمونه خون توسط گلبول های قرمز خون، به علت نگهداری طولانی مدت در دمای اتاق.