قند خون رندوم

نام آزمایش: Blood Glucose ( Random) (قند خون رندوم)
نام اختصاری: BS
نام بخش: Blood chemistry
نمونه مورد نیاز: خون وریدی

□ غربالگری اولیه دیابت و پیش دیابت: اگر فرد دارای علائم دیابت (پرنوشی، پرادراری، کاهش وزن ناگهانی، خستگی شدید) باشد، این آزمایش به عنوان تست اولیه انجام می شود.

□ پیگیری بیماران دیابتی در طول روز: بررسی اثر داروها (انسولین یا متفورمین)، جلوگیری از هایپرگلیسمی (قند خون بالا) یا هیپوگلیسمی (قند خون پایین)، تنظیم دوز داروها بر اساس نوسانات قند خون.

□ ارزیابی اورژانسی در موارد حاد: در مواردی مانند: هایپرگلیسمی شدید (قند خون بسیار بالا همراه با علائم کمای دیابتی)، هیپوگلیسمی (قند خون پایین همراه با سرگیجه، تعریق، لرزش)، کتواسیدوز دیابتی (DKA) در دیابت نوع ۱.

□ بررسی تأثیر غذا بر سطح قند خون: در برخی بیماران (به ویژه دیابت نوع ۲)، این آزمایش بعد از مصرف غذا (Postprandial) نیز می تواند انجام شود تا پاسخ بدن به کربوهیدرات ها سنجیده شود.

□ ارزیابی اثربخشی درمان دیابت: پزشکان گاهی از این تست برای بررسی اینکه آیا عواملی مانند: رژیم دارویی، رژیم غذایی و ورزش توانسته اند قند خون را کنترل کنند، استفاده می کنند. اگر قند خون رندوم همچنان بالا باشد، ممکن است نیاز به تغییر دوز دارو یا اصلاح سبک زندگی باشد.

□ بررسی دیابت بارداری (در کنار تست های مکمل): اگرچه برای تشخیص قطعی دیابت بارداری از تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) استفاده می شود، اما گاهی در موارد اورژانسی یا غربالگری اولیه، قند خون رندوم نیز چک می شود.

□ ارزیابی بیماران بستری در بیمارستان: در بیمارانی که به دلیل بیماری های مختلف (عفونت، جراحی، استرس شدید) بستری هستند، ممکن است قند خون رندوم به طور مرتب چک شود. علت این مساله این است که، استرس و بیماری های حاد و همچنین، برخی داروها (کورتون ها) می توانند باعث افزایش موقت قند خون شوند.

□ نیازی به ناشتا بودن نمی باشد.

□ از مصرف بیش از حد کربوهیدرات قبل از انجام آزمایش خودداری شود.

□ از استرس شدید و فعالیت های سنگین قبل از انجام آزمایش پرهیز شود.

□ در صورت وجود علائم قند خون بالا (تشنگی شدید، تاری دید، ضعف) یا قند خون پایین (لرزش، تعریق، سرگیجه)، نباید تاخیری در انجام آزمایش، ایجاد شود.

□ نوشیدن آب بلامانع است اما، اما از مصرف نوشیدنی های شیرین (آبمیوه، نوشابه) اجتناب شود.

□ لازم است در صورت مصرف دارو، با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.

□ روش گلوکز اکسیداز (Glucose Oxidase – GOD).

□ روش هگزوز کیناز (Hexokinase – HK).

□ الکتروشیمیایی (گلوکومترهای خانگی).

□ سطوح نرمال: < 140 mg/dL )8/7 (mmol/L.

□ پیش ‌دیابت (اختلال تحمل گلوکز): 199-140 mg/dL )11-8/7 (mmol/L.

□ دیابت: ≥ 200 mg/dL همراه با علائم دیابت (

□ مقادیر پایین (هیپوگلیسمی): اگر قند خون رندوم < 70 mg/dL )9/3 (mmol/Lباشد، ممکن است نشان دهنده هیپوگلیسمی (پایین بودن قند خون) باشد که نیاز به بررسی دارد.

□ دیابت و پیش ‌دیابت: دیابت نوع ۱ و ۲ (کاهش تولید یا عملکرد انسولین)، پیش ‌دیابت (مقاومت به انسولین).

□ بیماری‌ های حاد و استرس: عفونت ‌های شدید (سپسیس، پنومونی)، سکته قلبی یا مغزی، سوختگی ‌های شدید، استرس، جراحی و تروما (ترشح هورمون‌ های ضد انسولین (کورتیزول، اپی‌ نفرین).

□ اختلالات هورمونی: سندرم کوشینگ (افزایش کورتیزول)، آکرومگالی (افزایش هورمون رشد)، فئوکروموسیتوما (ترشح بیش از حد کاتکول آمین ‌ها)، پرکاری تیروئید (افزایش متابولیسم گلوکز).

□ برخی داروها: کورتیکواستروئیدها (پردنیزولون، دگزامتازون)، داروهای ضد روان ‌پریشی آتیپیک (اولانزاپین، کلوزاپین)، مدرهای تیازیدی (هیدروکلروتیازید)، بتا – بلاکرها (پروپرانولول).

□ دیابت بارداری: مقاومت به انسولین ناشی از هورمون ‌های جفتی.

□ پانکراتیت و بیماری‌ های پانکراس: پانکراتیت مزمن (تخریب سلول ‌های بتای تولیدکننده انسولین)، سرطان پانکراس.

□ هیپوگلیسمی (پایین بودن قند خون): مصرف بیش از حد انسولین یا داروهای کاهش دهنده قند خون (سولفونیل اوره ‌ها)، تومورهای ترشح‌ کننده انسولین (انسولینوما)، نارسایی کبدی یا کلیوی شدید (اختلال در متابولیسم گلوکز).

□ اختلالات هورمونی: نقص هورمون رشد (در کودکان)، کم‌کاری آدرنال (بیماری آدیسون) به علت کاهش کورتیزول، هیپوپیتوئیتاریسم (کمبود هورمون‌ های هیپوفیزی).

□ سوء تغذیه و اختلالات گوارشی: بی ‌اشتهایی عصبی (آنورکسیا نروزا)، سندرم دامپینگ (تخلیه سریع معده پس از جراحی)، اختلالات سوء جذب شدید (سلیاک پیشرفته).

□ ورزش شدید و طولانی ‌مدت: مصرف سریع گلوکز توسط عضلات.

□ مصرف الکل (به‌ خصوص در حالت ناشتا): مهار گلوکونئوژنز کبدی و کاهش تولید گلوکز توسط کبد.

1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:

□ برخی داروها: کورتیکواستروئیدها، دیورتیک های تیازیدی، بتابلاکرها، استاتین ها.

□ اختلالات آزمایشگاهی: همولیز نمونه خون، هایپرلیپیدمی شدید، آلودگی نمونه با مواد ضدعفونی کننده حاوی الکل، نمونه گیری از دست تحت تزریق سرم قندی.

2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:

□ برخی داروها: مکمل های ویتامین C، آنتی بیوتیک های خاص (سفالوسپورین ها).

□ شرایط خاص بیمار: دهیدراتاسیون شدید، قرار گرفتن در معرض سرما.

□ اختلالات آزمایشگاهی: تاخیر در پردازش نمونه (گلیکولیز)، هماتوکریت بسیار بالا یا پایین، نمونه گیری نادرست.