نام آزمایش: Aspartic acid Test (اسیدآمینه آسپارتیک اسید)
نام اختصاری: AST
نام بخش: Special Biochemistry
نمونه مورد نیاز: خون وریدی، ادرار رندوم
اسید آسپارتیک (Aspartic Acid یا Asp) یکی از اسیدهای آمینه غیرضروری است که در متابولیسم پروتئین ها و چرخه اوره نقش دارد. این آزمایش معمولاً جهت بررسی اختلالات متابولیک، بیماری های عصبی و یا کمبودهای تغذیه ای استفاده می شود.
نقش های بیوشیمیایی آسپارتیک اسید:
1) متابولیسم: در چرخه اوره (دفع آمونیاک) و چرخه اسید سیتریک (تولید انرژی) شرکت دارد.
2) انتقال عصبی: به عنوان یک نوروترنسمیتر (انتقال دهنده عصبی) تحریکی در مغز عمل می کند (به شکل D-aspartate).
3) سنتز سایر مولکول ها: پیش ساز اسیدهای آمینه دیگر مانند آسپاراژین و ترکیباتی مانند پیریمیدین ها (ضروری برای ساخت DNA و RNA) می باشد.
چه زمانی انجام آزمایش Aspartic acid توصیه می شود؟
□ بررسی بیماری های مرتبط با چرخه اوره (UCDs): سیترولینمی (Citrullinemia) یا آرژنینو سوکسینیک اسیدوری (ASA) که در آن ها تجمع اسیدهای آمینه منجر به هایپرآمونمی (افزایش غلظت آمونیاک) می شود.
□ بررسی اختلالات در متابولیسم پیرووات (بیماری لی): یک اختلال نورولوژیکی می باشد که معمولا در اولین سال زندگی فرد نمایان می شود. این بیماری از طریق از دست دادن پیشرونده توانایی های ذهنی و حرکتی ( پس رفت روان حرکتی ) شناسایی شده و معمولا باعث مرگ در دو تا سه سالگی به علت نارسایی تنفسی می شود.
□ بررسی آسیب های کبدی: آنزیم AST (آسپارتات ترانس آمیناز) که در متابولیسم Asp (آسپارتیک اسید) نقش دارد، در آسیب کبدی (هپاتیت، سیروز) و یا انفارکتوس قلبی افزایش می یابد.
□ بررسی نارسایی های کلیه: اختلال در دفع نیتروژن ممکن است منجر به تجمع اسیدهای آمینه، از جمله Asp شود. در بیماران دیالیزی یا مبتلا به نارسایی مزمن کلیه، سطح Asp ممکن است غیرطبیعی باشد.
□ تشخیص بیماری های عصبی (نورولوژیک): اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)، صرع و اختلالات تشنجی، بیماری های نورودژنراتیو (آلزایمر).
□ بررسی وضعیت تغذیه و کمبودهای پروتئینی بدن: کاهش سطح Asp (آسپارتیک اسید) و سایر اسیدهای آمینه در خون می تواند نشان دهنده کمبود تغذیه ای باشد.
□ تشخیص بیماری های گوارشی با جذب ناقص (سلیاک یا کرون): اختلال در جذب اسیدهای آمینه می تواند منجر به کاهش سطح Asp (آسپارتیک اسید) شود.
□ کاربرد در غربالگری نوزادان (تسته ای متابولیک نوزادی): در برخی کشورها، سطح اسیدهای آمینه از جمله Asp (آسپارتیک اسید) در تست غربالگری نوزادان بررسی می شود تا اختلالات مادرزادی متابولیک زودتر تشخیص داده شود.
آمادگی قبل از آزمایش:
نیازی به ناشتایی نمی باشد. لازم است در صورت مصرف دارو با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.
روش انجام آزمایش:
□ کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (HPLC).
□ تست های آنزیمی.
□ طیف سنجی جرمی (Mass Spectrometry).
دامنه مرجع:
1) سطوح نرمال (نتیجه منفی) در خون (پلاسما یا سرم):
□ بالغین: 2-20 µmol/L (میکرومول بر لیتر).
□ نوزادان و کودکان: حدود 10-50 µmol/L. ممکن است کمی بالاتر از بالغین باشد (به دلیل متابولیسم سریعتر).
□ افزایش سطح (نتجه مثبت): بالای ۱۰۰ µmol/L یا بیشتر.
2) سطوح نرمال (نتیجه منفی) در ادرار (دفع روزانه):
□ < ۴۰ 24h µmol/ (میکرومول در ۲۴ ساعت).
□ افزایش دفع ادراری (> 50 µmol/24h).
* افزایش سطح (Hyperaspartatemia): می تواند نشان دهنده بیماری های کبدی (هپاتیت، سیروز)، اختلالات چرخه اوره (سیترولینمی، ASA)، آسیب های عضلانی، انفارکتوس میوکارد (به دلیل افزایش AST) و یا برخی بیماری های عصبی (ALS) باشد.
* کاهش سطح(Hypoaspartatemia) : می تواند نشان دهنده سوء تغذیه پروتئینی، سندرم های سوء جذب (سلیاک، کرون) و یا نقایص آنزیمی نادر در متابولیسم اسیدهای آمینه باشد.
عوامل افزایش دهنده سطح Aspartic acid کدامند؟
□ اختلالات متابولیک ارثی: بیماری های چرخه اوره (سیترولینمی نوع II، آرژنینو سوکسینیک اسیدوری)، نقص در آنزیم های مرتبط با متابولیسم Asp (آسپارتات ترانسآمیناز).
□ بیماری های کبدی: هپاتیت حاد/ مزمن، سیروز کبدی، انفارکتوس کبدی (به دلیل افزایش نشت AST از سلول های آسیب دیده).
□ آسیب های کلیوی: نارسایی کلیه (کاهش دفع نیتروژن و تجمع اسیدهای آمینه)، سندرم فانکونی (دفع غیرطبیعی اسیدهای آمینه در ادرار).
□ اختلالات عصبی: ALS (اسکلروز جانبی آمیوتروفیک)، صرع، انفارکتوس مغزی، برخی تومورهای سیستم عصبی مرکزی.
□ برخی داروها: استاتینها (آتورواستاتین)، داروهای هپاتوتوکسیک (پاراستامول در دوزهای بالا).
□ برخی بیماری های دیگر: رابدومیولیز (تخریب عضلات و افزایش AST)، انفارکتوس میوکارد (آسیب قلبی و افزایش AST).
□ رژیم غذایی حاوی مقادیر بالای پروتئین: مصرف زیاد گوشت، تخم مرغ و یا مکمل های پروتئینی.
□ ورزش شدید و طولانی مدت: به علت تجزیه پروتئین عضلات و آزادسازی اسیدهای آمینه.
عوامل کاهش دهنده سطح Aspartic acid کدامند؟
□ سوءتغذیه پروتئین – انرژی: ماراسموس، کواشیورکور، بیاشتهایی عصبی (آنورکسیا نروزا).
□ اختلالات جذب روده ای: بیماری سلیاک، کرون، سندرم روده کوتاه، جراحی های گاسترکتومی، بای پاس روده.
□ نقص های مادرزادی متابولیسم: برخی اختلالات نادر آنزیمی در مسیر متابولیسم Asp.
□ رژیم غذایی کم پروتئین یا گیاهخواری شدید: کمبود ویتامین های گروه B (B6).
□ مصرف داروهای مهارکننده سنتز پروتئین: برخی آنتیبیوتیک ها (نیتروفورانتوئین)، داروهای شیمی درمانی.
عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش Aspartic acid چه هستند؟
1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:
□ برخی داروها: داروهای حاوی آسپارتات (برخی مکمل ها و یا محلول های تزریقی).
□ شرایط فیزیولوژیک خاص: برخی بیماری های متابولیک و یا اختلالات کلیوی (این افزایش لزوماً به معنای بیماری مورد نظر نیست).
□ اختلالات آزمایشگاهی: همولیز نمونه خون، آلودگی نمونه با مواد حاوی اسید آسپارتیک.
2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:
□ برخی داروها: برخی آنتی بیوتیک ها یا داروهای متابولیک.
□ نارسایی کلیه یا کبد: ایجاد اختلال در دفع یا متابولیسم اسید آسپارتیک.
□ اختلالات آزمایشگاهی: نگهداری نمونه در دمای نامناسب یا برای مدت طولانی، نمونهگیری نادرست (استفاده از ضد انعقاد نامناسب)، انتقال نامناسب نمونه.