نام آزمایش: Amylase (آمیلاز)
نام اختصاری: Amy
نام بخش: بیوشیمی
نمونه مورد نیاز: خون وریدی، ادرار 24 ساعته
آزمایش های مکمل: Lipase, Mumps IgG, Total Bilirubin, AST ، تریپسین، تریپسینوژن
آمیلاز آنزیمی است که عمدتا توسط پانکراس و غدد بزاقی ساخته می شود. این ماده از لوزالمعده وارد دستگاه گوارش می شود تا به هضم کربوهیدرات ها (نشاسته) کمک کند. این آنزیم معمولاً به مقدار کم در خون وجود دارد. هنگامی که سلول های پانکراس آسیب می بینند یا در صورت انسداد مجرای پانکراس (توسط سنگ کیسه صفرا یا به ندرت توسط تومور)، مقادیر بیشتری از آمیلاز وارد جریان خون می شود.
دو نوع آمیلاز وجود دارد:
1) آمیلاز پانکراسی (P-type): منشأ آن پانکراس است.
2) آمیلاز بزاقی (S-type): منشأ آن غدد بزاقی است.
آزمایش آمیلاز برای تشخیص پانکراتیت حاد (التهاب پانکراس) و سایر بیماری های پانکراس استفاده می شود.
چه زمانی انجام آزمایش Amylase توصیه می شود؟
□ وجود علائم اختلالات پانکراس (درد شدید شکم، تب، تهوع، از دست دادن اشتها).
□ بررسی التهاب حاد پانکراس (پانکراتیت حاد).
□ تشخیص بیماری های مرتبط با غدد بزاقی (اوریون).
□ پیگیری روند درمان بیماری های پانکراس.
آمادگی قبل از آزمایش:
ناشتایی به مدت 12-8 ساعت قبل از انجام آزمایش نیاز می باشد. لازم است، در صورت مصرف دارو با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود. به مدت 24 ساعت از مصرف الکل خودداری شود.
روش انجام آزمایش:
□ آنزیماتیک
□ کدورت سنجی
دامنه مرجع:
□ سطوح نرمال آمیلاز خون: 110-30 واحد در لیتر (U/L).
□ سطوح نرمال آمیلاز ادرار ۲۴ ساعته: تا ۴۵۰ واحد در لیتر (U/L).
□ افزایش سطوح آمیلاز (هایپرآمیلازمی):
* پانکراتیت حاد (افزایش سطح آمیلاز خون معمولاً ۳ تا ۱۰ برابر حد طبیعی).
* انسداد مجاری پانکراس (به دلیل سنگ یا تومور).
* بیماری های غدد بزاقی (اوریون، سنگ مجاری بزاقی).
* نارسایی کلیه.
* پرفشاری خون بدخیم.
* حاملگی خارج رحمی.
* آپاندیسیت حاد.
□ کاهش سطوح آمیلاز:
* آسیب مزمن پانکراس (در پانکراتیت مزمن یا فیبروز کیستیک).
* بیماری های کبدی پیشرفته.
* کاهش عملکرد کلیه.
* ماکروامیلاز.
عوامل افزایش دهنده سطح Amylase (هایپرآمیلازمی) کدامند؟
□ بیماری های مرتبط با پانکراس: پانکراتیت حاد، پانکراتیت مزمن، انسداد مجاری پانکراس (به علت سنگ، تومور، تنگی)، آسیب پانکراس (پس از جراحی یا اندوسکوپی).
□ بیماری های غدد بزاقی: اوریون (التهاب غدد بزاقی به علت ویروس)، سنگ مجاری بزاقی، عفونت غدد بزاقی.
□ بیماری های کلیوی: نارسایی کلیه (کاهش دفع آمیلاز از ادرار و تجمع آن در خون).
□ بیماری های گوارشی: آپاندیسیت حاد، پرفوراسیون روده، انسداد روده.
□ اختلالات مرتبط با حاملگی: حاملگی خارج رحمی، پارگی کیست تخمدان.
□ برخی داروها: مورفین، کورتیکواستروئیدها، دیورتیک ها (فوروزماید)، برخی داروهای ضد HIV، مهارکننده های آنزیم تبدیل کننده آنژیوتانسین (ACEIs).
□ دیابت کتواسیدوز.
□ سوختگی های شدید.
عوامل کاهش دهنده سطح Amylase (هایپوآمیلازمی) کدامند؟
□ آسیب مزمن پانکراس: پانکراتیت مزمن پیشرفته (از بین رفتن سلول های ترشح کننده آمیلاز)، فیبروز کیستیک (اختلال ژنتیکی مؤثر بر پانکراس).
□ بیماری های کبدی: سیروز کبدی، نارسایی شدید کبدی.
□ سوءتغذیه یا اختلالات متابولیک: کمبود روی، سوء جذب شدید روی.
□ برخی داروها: سیترات، اگزالات.
□ نقص مادرزادی ترشح آمیلاز (بسیار نادر).
عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش Amylase چه هستند؟
1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:
□ برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها، مورفین، متیل دوپا، داروهای ضد بارداری.
□ ماکروآمیلازمی (Macroamylasemia).
□ بیماری های کبدی (سیروز)، نارسایی کلیه (کاهش دفع آمیلاز).
□ سوختگی های شدید.
□ دیابت کتواسیدوز.
□ بیماری های روده (انسداد روده).
□ همولیز نمونه خون (تخریب گلبول های قرمز).
2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:
□ پانکراتیت حاد: در این اختلال، سطح آمیلاز خون ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از شروع علائم به اوج رسیده و پس از 3 تا 7 روز به حالت نرمال برمی گردد. اگر آزمایش دیر انجام شود، ممکن است، نتیجه نرمال گزارش شود.
□ پانکراتیت مزمن پیشرفته: تخریب سلول های ترشح کننده آمیلاز در پانکراس، منجر به تولید ناکافی این آنزیم می شود.
□ برخی داروها: سیترات یا اگزالات موجود در لوله های آزمایش.
□ هایپرتری گلیسریدمی شدید.
□ فیبروز کیستیک.