🧪 نام آزمایش (Zn): Zinc Test (آزمایش روی)
📌 بخش: بیوشیمی
🧪 نمونه مورد نیاز: خون وریدی، نمونه ادرار 24 ساعته (به ندرت)
🔬 آزمایش های مکمل: Albumin Test
📝 توضیح آزمایش
Zinc یک عنصر ضروری برای بدن می باشد و در عملکردهای مختلفی مانند: عملکرد سیستم ایمنی، سنتز پروتئین، نقش ساختاری اسیدهای نوکلئیک، بهبود زخم ها، رشد و تکامل سلولی و حس چشایی و بویایی نقش دارد. کاهش یا افزایش سطح روی می تواند باعث مشکلات سلامتی در بدن شود. تقریباً 20 تا 30 درصد Zinc خورده شده، در روده کوچک جذب می شود. zinc در پلاسما به آلبومین (80٪) و α2-ماکروگلوبولین (20٪) متصل می شود. راه اصلی دفع Zinc از طریق مدفوع است ولی مقدار کمی از آن از طریق ادرار، عرق و سایر ترشحات بدن دفع می شود.
آزمایش Zinc (روی)، سطح روی را در خون اندازه گیری می کند.
⏰ انجام آزمایش Zinc چه زمانی توصیه می شود؟
- ✔ وجود علائم کمبود Zinc: تضعیف سیستم ایمنی، عفونت های مکرر، کاهش اشتها، کاهش حس چشایی یا بویایی، بهبود طولانی مدت زخم ها، ریزش مو، اسهال، آکنه یا اگزما، اختلالات بینایی، اختلالات رشد در کودکان
- ✔ وجود علائم افزایش Zinc: تهوع و استفراغ، دل درد، سردرد، کاهش سطح مس در بدن
- ✔ بیماری های گوارشی: بیماری کرون، سلیاک
- ✔ تشخیص اختلال ارثی متابولیسم یا جذب Zinc: آکرودرماتیت انتروپاتیک
- ✔ رژیم های غذایی نامناسب: سوء تغذیه به علت استفاده از منابع غذایی فاقد روی
- ✔ مصرف طولانی مدت مکمل های Zinc
- ✔ بررسی پاسخ بدن به مصرف مکمل Zinc
- ✔ زنان باردار یا شیرده
- ✔ افراد مسن
- ✔ گیاهخواران یا وگان ها
- ✔ وجود بیماری های مزمن کلیوی یا کبدی
🛡️ آمادگی قبل از آزمایش
- ✔ معمولا نیاز به ناشتایی می باشد، زیرا ممکن است غلظت Zinc در پلاسما یا سرم پس از خوردن وعده های غذایی کاهش یابد
- ✔ باید از همولیز (پارگی گلبول قرمز) هنگام نمونه گیری اجتناب شود زیرا گلبول های قرمز، حاوی 10 برابر مقدار Zinc نسبت به پلاسما یا سرم هستند
- ✔ لازم است در صورت مصرف دارو با پزشک مشورت کرده یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود
🔬 روش انجام آزمایش
- ✔ طیف سنجی جذب اتمی (Atomic Absorption Spectroscopy – AAS)
- ✔ طیف سنجی نشر اتمی (Atomic Emission Spectroscopy – AES)
- ✔ طیف سنجی جذب اتمی با کوره گرافیتی (Graphite Furnace Atomic Absorption Spectroscopy – GFAAS)
- ✔ طیف سنجی جرمی پلاسمای جفتشده القایی (Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry – ICP-MS)
- ✔ روش های رنگ سنجی (Colorimetric Methods)
- ✔ الکتروشیمیایی (Electrochemical Methods)
📏 دامنه مرجع
- ✔ سطح نرمال Zinc: معمولاً بین 70-120 میکروگرم در میلی لیتر (µg/mL)
- ✔ کاهش سطح Zinc: می تواند نشان دهنده کمبود Zinc یا عواملی مانند: سوختگی ها، بیماری های کبدی یا کلیوی، عفونت حاد و … باشد
- ✔ افزایش سطح Zinc: ممکن است ناشی از مصرف بیش از حد مکمل های Zinc و یا عوامل دیگر مانند: آترواسکلروز، بیماری عروق کرونر، کارسینوم استخوان و … باشد که نیاز به آزمایش های تکمیلی و بررسی های بیشتر دارد
⬆️ عوامل افزایش دهنده سطح Zinc
- ✔ مصرف بیش از حد مکمل های روی
- ✔ تماس با مواد شیمیایی حاوی روی در محیط کار یا زندگی
- ✔ بیماری عروق کرونر قلب
- ✔ آترواسکروز (تصلب شرایین)
⬇️ عوامل کاهش دهنده سطح Zinc
- ✔ رژیم غذایی نامناسب: فاقد منابع غنی از Zinc
- ✔ اختلالات جذب: بیماری های گوارشی مانند کرون و سلیاک
- ✔ افزایش دفع Zinc: بیماری های کلیوی یا کبدی
- ✔ بارداری و شیردهی
- ✔ مصرف برخی داروها: دیورتیک ها یا مکمل های آهن
⚠️ عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش Zinc
⬆️ عوامل افزایش دهنده کاذب سطح روی
- ✔ مصرف مکمل های روی قبل از آزمایش
- ✔ قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی
- ✔ آلودگی نمونه خون یا ادرار با مواد حاوی روی
⬇️ عوامل کاهش دهنده کاذب سطح روی
- ✔ برخی داروها: دیورتیک ها، مکمل های آهن، پنیسیلامین، داروهای ضد بارداری خوراکی (OCP)، فنی توئین، استروژن ها، انترفرون ها، کورتیکواستروئیدها
- ✔ بیماری های گوارشی: کرون، سلیاک، سندرم روده کوتاه
- ✔ بیماری های کلیوی یا کبدی
- ✔ عفونت ها و التهابات بدن
- ✔ رژیم های غذایی کم پروتئین یا گیاه خواری
- ✔ مصرف زیاد فیبر
- ✔ افزایش سطح مس در بدن
- ✔ مصرف زیاد کلسیم
- ✔ بارداری و شیردهی
💧 اندازهگیری Zinc در ادرار
اندازهگیری Zinc در ادرار، ممکن است برای بیمارانی که به صورت تزریقی از Zinc استفاده میکنند، انجام شود.