آزمایش مایکوپلاسما (Mycoplasma Test)
اطلاعات کلی
نام آزمایش: Mycoplasma Test (آزمایش مایکوپلاسما)
بخش: ایمونولوژی
نمونه مورد نیاز: خون وریدی، سواب گلو یا بینی (برای تشخیص عفونتهای تنفسی)، نمونه خلط، مایعات بدن یا نمونه بافت، سواب ادرار یا سواب urethral/vaginal (تشخیص عفونتهای ادراری – تناسلی)
نامهای دیگر: Mycoplasma by PCR، Mycoplasma Culture، Ureaplasma Culture، Mycoplasma pneumoniae IgG and IgM Antibodies
آزمایشهای مکمل: تست تشخیصی کلامیدیا پنومونی، تست تشخیصی لژیونلا، آزمایش آنفولانزا
مایکوپلاسما چیست؟
مایکوپلاسماها کوچکترین میکروارگانیسمهای آزاد شناخته شده هستند. آنها بر خلاف سایر انواع باکتریها، معمول نبوده و کشت و شناسایی آنها دشوار میباشد. مایکوپلاسماها میتوانند بخشی از فلور طبیعی موجود در گلو، دستگاه تنفسی فوقانی و دستگاه ادراری – تناسلی باشند.
آزمایش مایکوپلاسما برای تشخیص عفونتهای ایجاد شده توسط باکتری مایکوپلاسما استفاده میشود. این باکتری فاقد دیواره سلولی بوده و میتواند باعث ایجاد بیماریهای مختلفی در انسان و حیوانات شود. در انسان، دو گونه شایع مایکوپلاسما وجود دارد که میتوانند باعث ایجاد عفونت شوند:
- مایکوپلاسما پنومونیه (Mycoplasma pneumoniae): معمولا عفونتهای حاصل از M. pneumoniae خفیف و خودمحدود شونده بوده و باعث علائم غیر اختصاصی مانند برونشیت، آبریزش بینی و سرفه میشوند که ممکن است به مدت چند هفته طول بکشد. زمانی که عفونت به دستگاه تنفسی تحتانی برسد باعث پنومونی (ذاتالریه) میشود، و به ندرت به سایر قسمتهای بدن سرایت میکند.
- مایکوپلاسما ژنیتالیوم (Mycoplasma genitalium): عمدتاً از راه جنسی منتقل شده و باعث اورتریت غیر گنوکوکی (NGU) و گاهی التهاب پروستات (پروستاتیت) در مردان میشوند و گاهی با ترشحات واژن و بیماریهای التهابی لگن (PID) در زنان همراه میباشد.
چه زمانی انجام آزمایش مایکوپلاسما توصیه میشود؟
- وجود علائمی مانند: تب، گلودرد، سردرد، درد عضلانی، بثورات پوستی، آرتریت، آنسفالیت، التهاب عضله قلب، کمخونی همولیتیک.
- بررسی عفونتهای تنفسی: مایکوپلاسما پنومونیه یکی از شایعترین علل پنومونی آتیپیک (غیرمعمول) میباشد.
- بررسی عفونتهای ادراری – تناسلی: مایکوپلاسما ژنیتالیوم میتواند باعث اورتریت (urethritis)، التهاب لگن و سایر عفونتهای دستگاه ادراری – تناسلی شود.
- بررسی عفونتهای سیستمیک: مایکوپلاسما در موارد بسیار نادر، میتواند باعث ایجاد عفونتهای سیستمیک در بدن شود.
آمادگی قبل از آزمایش
نیازی به ناشتایی یا آمادگی خاصی نمیباشد.
روش انجام آزمایش
1) کشت (Culture)
این آزمایش با استفاده از محیط کشت افتراقی مخصوص مایکوپلاسما انجام میشود.
- مثبت: مشاهده رشد باکتری بر روی محیط کشت اختصاصی.
- منفی: عدم رشد باکتری بر روی محیط کشت اختصاصی.
2) تستهای سرولوژی (Serology)
تشخیص آنتیبادیهای IgM و IgG در خون بیمار:
- IgM: نشاندهنده عفونت اخیر میباشد.
- IgG: نشاندهنده عفونت گذشته و ایمنی ایجاد شده در بدن میباشد.
* در این روش ممکن است نتایج آزمایش در مراحل اولیه عفونت، منفی کاذب باشد.
* روش انجام تست: ایمونو اسی آنزیمی (EIA)، سنجش ایمونوفلورسانس غیر مستقیم (IFA).
3) تستهای مولکولی (PCR)
تشخیص DNA باکتری مایکوپلاسما در نمونههای خون، ادرار یا ترشحات تنفسی. این روش، روش ارجح جهت تشخیص عفونتهای مایکوپلاسما محسوب میشود.
4) تستهای آنتیژنی
تشخیص آنتیژنهای مایکوپلاسما در نمونههای خون، ادرار، ترشحات تنفسی.
دامنه مرجع
1) تستهای سرولوژی (آنتیبادی)
- IgM منفی: کمتر از ۱:۱۰.
- IgM مثبت: ۱:۱۰ یا بیشتر (عفونت فعال یا اخیر).
- IgG منفی: کمتر از ۱:۱۰.
- IgG مثبت: ۱:۱۰ یا بیشتر (عفونت گذشته یا ایجاد ایمنی).
* افزایش همزمان IgM و IgG میتواند نشاندهنده عفونت فعال باشد.
2) تستهای مولکولی (PCR)
- منفی: عدم وجود DNA مایکوپلاسما در نمونه.
- مثبت: وجود DNA مایکوپلاسما در نمونه (عفونت فعال).
* دامنه مرجع برای تست مولکولی PCR هم به صورت کیفی (مثبت – منفی) و هم به صورت کمی (تعداد کپی DNA) نیز میتواند گزارش شود.
3) کشت (Culture)
- منفی: عدم رشد مایکوپلاسما در محیط کشت (عدم وجود عفونت).
- مثبت: رشد مایکوپلاسما در محیط کشت (عفونت فعال).
4) تستهای آنتیژنی
- منفی: عدم وجود آنتیژن مایکوپلاسما در نمونه.
- مثبت: وجود آنتیژن مایکوپلاسما در نمونه (عفونت فعال).
* در مراحل اولیه عفونت یا در صورت نقص سیستم ایمنی نتیجه میتواند به صورت منفی کاذب تفسیر شود.
عوامل افزایشدهنده عفونت مایکوپلاسما
- ارتباط نزدیک با فرد آلوده: انتقال مایکوپلاسما پنومونیه از طریق (سرفه، عطسه یا صحبت کردن)، انتقال مایکوپلاسما ژنیتالیوم از طریق (تماس جنسی).
- سیستم ایمنی ضعیف: افراد با سیستم ایمنی ضعیف (مبتلایان به HIV، دیابت کنترلنشده، دریافتکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی).
- حضور در محیطهای شلوغ: خوابگاههای دانشجویی، پادگانها، مدارس.
- سن: مایکوپلاسما پنومونیه در کودکان و نوجوانان و عفونت مایکوپلاسما ژنیتالیوم در افراد جوان و فعال از نظر جنسی شایعتر میباشد.
- رفتارهای جنسی پرخطر: افزایش خطر ابتلا به ژنیتالیوم در صورت داشتن شرکای جنسی متعدد یا عدم استفاده از محافظتکنندهها (کاندوم).
- سابقه بیماریهای تنفسی: افراد مبتلا به آسم یا COPD بیشتر مستعد ابتلا به عفونتهای تنفسی ناشی از مایکوپلاسما هستند.
- فصلهای سرد سال: شیوع بیشتر عفونتهای تنفسی ناشی از مایکوپلاسما پنومونیه در فصول پاییز و زمستان.
عوامل کاهشدهنده عفونت مایکوپلاسما
- رعایت بهداشت شخصی: شستن مرتب دستها، استفاده از ماسک در محیطهای شلوغ و پرجمعیت، پرهیز از ارتباط نزدیک با افراد بیمار.
- تقویت سیستم ایمنی: داشتن رژیم غذایی سالم، خواب کافی، ورزش منظم، مدیریت استرس.
- پرهیز از روابط جنسی پرخطر: کاهش خطر ابتلا به مایکوپلاسما ژنیتالیوم با استفاده از کاندوم و کاهش تعداد شرکای جنسی.
- درمان به موقع عفونتها: تشخیص و درمان سریع عفونتهای ناشی از مایکوپلاسما جهت کاهش انتقال آن به دیگران.
- تهویه مناسب محیط: کاهش خطر انتقال عفونتهای تنفسی از طریق بهبود تهویه هوا در محیطهای بسته.
- ترک سیگار و کاهش آلودگی هوا: جلوگیری از تضعیف سیستم ایمنی و کاهش ابتلا به عفونتهای تنفسی.
عوامل ایجادکننده تداخل با آزمایش مایکوپلاسما
۱) عوامل ایجادکننده نتیجه مثبت کاذب
- تداخلات در آزمایشهای سرولوژی (آنتیبادی).
- عفونتهای اخیر یا گذشته: وجود آنتیبادیهای باقیمانده از عفونتهای اخیر یا گذشته.
- واکنش متقاطع آنتیبادی: واکنش متقاطع بین آنتیبادیهای تولید شده علیه سایر باکتریها یا با آنتیژنهای مایکوپلاسما.
- آلودگی نمونه: آلودگی نمونه با DNA محیطی یا سایر میکروارگانیسمها.
- بیماریهای خودایمنی: به علت وجود آنتیبادیهای غیراختصاصی.
۲) عوامل ایجادکننده نتیجه منفی کاذب
- زمان نمونهگیری: کافی نبودن سطح آنتیبادیها در مراحل اولیه عفونت.
- مهارکنندههای PCR: وجود موادی مانند هم (heme) در خون، پروتئینها یا نمکها در نمونه مورد نظر.
- کیفیت پایین نمونه: نمونههای تخریبشده یا نگهداری نامناسب.
- رشد کند باکتری: مایکوپلاسما به کندی در محیط کشت رشد میکند و ممکن است شناسایی نشود.
- اختلال در رشد باکتری: محیط کشت نامناسب یا وجود شرایط نامساعد مانند دمای نادرست.
- مصرف آنتیبیوتیک: کاهش تعداد باکتریها در صورت استفاده از آنتیبیوتیکها قبل از نمونهگیری.
- داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی: کاهش تولید آنتیبادی.
- سیستم ایمنی ضعیف: کاهش پاسخ آنتیبادیها به علت نقص سیستم ایمنی.