آزمایش Blood (Culture & Sensitivity) – کشت و آنتیبیوگرام خون
آزمایش Blood Culture و آنتیبیوگرام (Antibiogram) برای تشخیص عفونتهای خونی (باکتریمی یا سپسیس) و تعیین بهترین آنتیبیوتیک برای درمان استفاده میشود. این آزمایش نقش حیاتی در مدیریت عفونتهای شدید و پیشگیری از عوارض جانبی دارد.
نمونه مورد نیاز:
خون وریدی
شایعترین میکروارگانیسمهای ایجاد کننده عفونت خونی:
- باکتریهای گرم مثبت: استافیلوکوک اورئوس (شامل MRSA)، استافیلوکوک اپیدرمیدیس، استرپتوکوک پنومونیه، انتروکوکها (فکالیس، فاسیوم).
- باکتریهای گرم منفی: E. coli، کلبسیلا پنومونیه، سودوموناس آئروژینوزا، انتروباکترها.
- باکتریهای بیهوازی: باکتروئید فراژیلیس، کلستریدیوم پرفرنژنس.
- قارچها: کاندیدا آلبیکانس/غیرآلبیکانس، آسپرژیلوس.
- میکروبهای نادر: نیسریا مننژیتیدیس، بروسلا، لپتوسپیرا.
علائم هشداردهنده عفونت خونی:
- تب بالا (>38°C) یا هیپوترمی (<36°C)
- تاکیکاردی یا افزایش ضربان قلب (>90 ضربه در دقیقه)
- تنفس سریع (>20 بار در دقیقه)
- کاهش سطح هوشیاری
- افت فشار خون
- کاهش حجم ادرار
موارد توصیه به انجام آزمایش Blood (C&S):
- تشخیص سپسیس و باکتریمی: تب بالا، لرز، افت فشار خون، کاهش سطح هوشیاری.
- تشخیص اندوکاردیت عفونی: تب طولانی، صدای جدید قلب، علائم آمبولی.
- تشخیص مننژیت باکتریال: سردرد شدید، سفتی گردن، تب.
- عفونتهای بیمارستانی: عفونت مرتبط با کاتتر یا پس از جراحی.
- پیگیری تب با منشأ ناشناخته (FUO): تب طولانی بیش از ۳ هفته با علت نامشخص.
- بیماران با نقص ایمنی: افراد تحت شیمیدرمانی، ایدز، پیوند اعضا.
- پیگیری پاسخ به درمان: بررسی اثربخشی آنتیبیوتیکها و مقاومت میکروبی.
آمادگی قبل از آزمایش:
- نیازی به ناشتایی نیست.
- بهترین زمان نمونهگیری، قبل از شروع مصرف آنتیبیوتیک و در اوج تب و لرز است.
- اطلاع دادن به آزمایشگاه در صورت مصرف دارو یا مکملهای خاص ضروری است.
روش انجام آزمایش:
- نمونهگیری خون: 10-8 میلیلیتر در بزرگسالان، 1-5 میلیلیتر در کودکان، 0.5-1 میلیلیتر در نوزادان.
- انتقال خون به بطریهای کشت BACTEC یا BacT/ALERT.
- انکوباسیون در دمای 35-37°C به مدت 5 تا 14 روز (بسته به نوع میکروب).
- بررسی میکروسکوپی و رنگآمیزی گرم و سپس کشت ثانویه روی محیطهای اختصاصی.
- تست آنتیبیوگرام با روش دیسک دیفیوژن یا سنجش MIC.
- گزارش نهایی: نتیجه اولیه 24-48 ساعت و نتیجه کامل 3-5 روز بعد ارائه میشود.
دامنه مرجع:
- نتایج منفی: عدم رشد میکروارگانیسم بعد از ۵-۷ روز.
- نتایج مثبت: رشد باکتری یا قارچ و مشخص شدن حساسیت آنتیبیوتیکی.
عوامل افزایش و کاهش دهنده عفونتهای خونی:
- افزایش دهنده: دیابت کنترل نشده، سرطان، HIV/AIDS، سوءتغذیه، عفونتهای موضعی شدید، استفاده از کاتتر و جراحیهای بزرگ، سوختگی شدید.
- کاهش دهنده: رعایت بهداشت، استریلکردن وسایل، واکسیناسیون، تقویت سیستم ایمنی، درمان سریع عفونتهای موضعی.
عوامل ایجاد کننده تداخل:
- مثبت کاذب: آلودگی نمونه، نمونهگیری از کاتتر آلوده، اشتباهات آزمایشگاهی.
- منفی کاذب: مصرف آنتیبیوتیک قبل از آزمایش، میکروبهای سخت رشد، حجم ناکافی خون، انکوباسیون ناکافی.