Cervical cancer (سرطان دهانه رحم)
سرطان دهانه رحم، در سلول های دهانه رحم (سرویکس) ایجاد می شود.
الف) انواع سرطان دهانه رحم
□ کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC): %80-70 موارد را تشکیل داده و از سلول های سطح بیرونی دهانه رحم منشا می گیرد.
□ آدنوکارسینوم: %20-10 موارد را تشکیل داده و از سلول های غده ای داخل کانال دهانه رحم منشا می کند.
□ انواع نادر: شامل کارسینوم سلول کوچک یا آدنوسکوآموس می باشد.
ب) علت های اصلی و عوامل خطر ایجاد کننده سرطان دهانه رحم
□ ویروس پاپیلومای انسانی (HPV): عامل بیش از %90 موارد، به خصوص انواع پرخطر آن HPV-16 و HPV-18 می باشد که از راه تماس جنسی منتقل می شوند. با پیشگیری و تشخیص زود هنگام، قابل کنترل و یا درمان می باشد.
□ شروع زود هنگام رابطه جنسی: قبل از ۱۸ سالگی و تعدد شرکای جنسی.
□ ضعف سیستم ایمنی: در مبتلایان به HIV و یا مصرف کنندگان داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی.
□ سابقه خانوادگی: به خصوص اگر یکی از بستگان درجه یک مبتلا باشد.
ج) علائم سرطان دهانه رحم
□ خونریزی غیرطبیعی: پس از رابطه جنسی، بین پریودها و یا پس از یائسگی.
□ ترشحات واژینال: آبکی، خونی و یا همراه با بوی نامطبوع.
□ درد لگن یا زیر شکم: به خصوص هنگام رابطه جنسی و یا دفع ادرار.
□ علائم پیشرفته: تورم پاها، کاهش وزن بدون علت، خستگی مزمن، مشکلات ادراری.
پیشگیری و غربالگری سرطان رحم
الف) واکسیناسیون HPV:
□ گروه هدف: دختران و پسران ۹–۱۲ سال (قبل از شروع رابطهٔ جنسی).
□ اثربخشی: پیشگیری از بیش از ۹۰٪ سرطانهای مرتبط با HPV.
ب) غربالگری منظم:
□ 21–29 سال: تست پاپ اسمیر (هر ۳ سال).
□ 30–65 سال: تست پاپ اسمیر + آزمایش HPV (هر ۵ سال).
□ بالای ۶۵ سال: مشورت با پزشک (نیازمند بررسی فردی).
ج) رعایت نکات مهم در سبک زندگی:
□ استفاده از کاندوم در رابطه جنسی.
□ ترک سیگار.
□ محدود کردن شرکای جنسی.
روش های تشخیص سرطان دهانه رحم
□ تست پاپ اسمیر: نمونه برداری از سلول های دهانه رحم جهت شناسایی تغییرات پیش سرطانی.
□ انجام تست آزمایشگاهی HPV: تشخیص انواع پرخطر ویروس.
□ انجام تست آزمایشگاهی بررسی تومور مارکرها:
- CEA (آنتیژن کارسینوامبریونیک): در انواع آدنوکارسینوم دهانه رحم ممکن است افزایش یابد، اما اختصاصی نیست.
- CA-125: بیشتر مرتبط با سرطان تخمدان است، اما در صورت انتشار سرطان دهانه رحم به حفره صفاقی ممکن است افزایش یابد.
- Beta HCG: در موارد نادر سرطان دهانه رحم با منشأ سلول های زایا (کوریوکارسینوما) افزایش می یابد.
□ کولپوسکوپی: معاینه دقیق دهانه رحم با دستگاه بزرگنمایی انجام می شود.
□ بیوپسی: نمونه برداری از بافت مشکوک جهت تأیید نهایی سرطان می باشد.
سرطان دهانه رحم چگونه درمان می شود؟
الف) مراحل اولیه (جراحی های کم تهاجمی):
□ کونیزاسیون: برداشتن بافت مشکوک با لیزر یا حلقه الکتریکی (LEEP).
□ تراکلکتومی رادیکال: برداشتن دهانه رحم و بخشی از واژن، با حفظ رحم برای باروری.
ب) مراحل پیشرفته:
□ هیسترکتومی رادیکال: برداشتن رحم، دهانه رحم و غدد لنفاوی مجاور.
□ ترکیب پرتودرمانی و شیمی درمانی: کنترل تومور و جلوگیری از گسترش (متاستاز) آن.
□ درمان های هدفمند و ایمونوتراپی: در موارد مقاوم به درمان.
ج) عوارض ناشی از درمان:
□ ناباروری پس از هیسترکتومی.
□ خشکی واژن، تنگی مقعد، خستگی مزمن ناشی از پرتودرمانی (رادیوتراپی).
متخصصین مرتبط با سرطان دهانه رحم
□ متخصص زنان و زایمان (Gynecologists): انجام غربالگری، کولپوسکوپی، بیوپسی و درمان ضایعات پیش سرطانی.
□ متخصصان علوم آزمایشگاهی و ژنتیک: انجام تست تومور مارکرها و تست های ژنتیکی جهت تشخیص انواع پرخطر HPV.
□ متخصص پاتولوژی: بررسی نمونه های بیوپسی شده جهت تشخیص موارد سرطانی و تعیین درجه و شدت پیشرفت آن.
□ متخصص رادیولوژی: انجام MRI/ سیتی اسکن جهت بررسی گسترش تومور به غدد لنفاوی و اندام های مجاور.
□ انکولوژیست زنان (Gynecologic Oncologists): فوق تخصصان جراحی سرطان های زنان و تجویز شیمی درمانی/ پرتو درمانی، دارو درمانی.