سرطان خون (Leukemia) چیست؟

سرطان خون (لوسمی یا Leukemia) گروهی از بیماری های بدخیم سیستم خون ساز بدن می باشد که به دلیل تکثیر غیرطبیعی سلول های پیش ساز خون (عمدتاً در مغز استخوان و خون محیطی) ایجاد می شود. تشخیص این سرطان ها به کمک آزمایشهای مختلفی انجام می شود.

انواع اصلی سرطان خون (Leukemia) چه هستند؟

1) لوسمی حاد لنفوبلاستیک (ALL).
2) لوسمی حاد میلوئیدی (AML).
3) لوسمی مزمن لنفوسیتی (CLL).
4) لوسمی مزمن میلوئیدی (CML).

علائم سرطان خون (Leukemia) چیست؟

1) علائم عمومی لوسمی:

□ خستگی و ضعف شدید (به دلیل کم ‌خونی ناشی از کمبود گلبول ‌های قرمز).
□ تب و لرز (ناشی از عفونت ‌های مکرر به دلیل کمبود گلبول‌ های سفید سالم).
□ کبودی یا خونریزی آسان (به دلیل کمبود پلاکت‌ های خون): خونریزی لثه یا بینی، ایجاد نقاط قرمز کوچک روی پوست (پتشی).
□ درد استخوان ‌ها یا مفاصل (ناشی از تجمع سلول ‌های سرطانی در مغز استخوان).
□ تورم غدد لنفاوی (در گردن، زیر بغل، کشاله ران).
□ بزرگ شدن کبد یا طحال (احساس سنگینی یا درد در شکم).
□ کاهش وزن ناگهانی و بی ‌اشتهایی.
□ تعریق شبانه شدید.
□ عفونت ‌های مکرر (سرماخوردگی، ذات ‌الریه، عفونت ‌های پوستی).

2) علائم خاص بر اساس نوع لوسمی:

□ لوسمی حاد: علائم به ‌سرعت ظاهر می ‌شوند و شدید هستند.
□ لوسمی مزمن: ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت باشد و علائم به ‌تدریج بروز کنند.

تشخیص آزمایشگاهی سرطان خون (Leukemia) چگونه است؟

1) آزمایش های اولیه:

الف) شمارش کامل فاکتورهای خونی (CBC) جهت مشاهده عوامل زیر:

□ کاهش گلبول های قرمز (آنمی).
□ افزایش یا کاهش غیرطبیعی گلبول های سفید (WBC).
□ کاهش پلاکت ها (ترومبوسیتوپنی).
□ وجود سلول های بلاست (سلول های نابالغ) در خون محیطی.

ب) اسمیر خون محیطی (Peripheral Blood Smear):

□ بررسی شکل و تعداد سلول های خونی زیر میکروسکوپ.
□ مشاهده سلول های نابالغ یا دژنره (سلول های بلاست در لوسمی حاد).

2) آزمایش های تخصصی مغز استخوان:

الف) آسپیراسیون و بیوپسی مغز استخوان (Bone Marrow Aspiration & Biopsy):

□ نمونه گیری از مغز استخوان (معمولاً از استخوان لگن).
□ بررسی درصد سلول های بلاست (در لوسمی حاد، بیش از %20 بلاست وجود دارد).

ب) فلوسیتومتری (Flow Cytometry):

□ شناسایی نوع سلول های سرطانی بر اساس مارکرهای سطحی (,CD2019 CD در ALL یا CD33 در AML).

ج) سیتوژنتیک (Cytogenetics) و مولکولی:

□ بررسی ناهنجاری های کروموزومی (فیلالدلفیا در CML).
□ تست های PCR یا NGS جهت بررسی جهش های خاص (1BCR-ABL در CML یا FLT3-ITD در AML).

3) آزمایش های بیوشیمیایی:

□ اوریک اسید و LDH: معمولاً افزایش می یابند (به دلیل تخریب سلولی).
□ کراتینین و الکترولیت ها: برای بررسی عملکرد کلیه (ممکن است در اثر شیمی درمانی مختل شود).

4) تصویربرداری:

□ اشعه X قفسه سینه یا سیتی اسکن برای بررسی بزرگی غدد لنفاوی یا اندامهای داخلی.

* نکته: تشخیص سرطان خون نیازمند ترکیبی از آزمایش های CBC، بررسی مغز استخوان، تست های مولکولی و سیتوژنتیک است. انتخاب روش درمان (شیمی درمانی، ذرمان های هدفمند، پیوند مغز استخوان) به نوع لوسمی و ویژگی های ژنتیکی آن بستگی دارد.

روش های درمان سرطان خون (Lukemia) چه هستند؟

1) شیمی‌درمانی (Chemotherapy): از داروهای قوی جهت کشتن سلول‌ های سرطانی یا توقف رشد آن‌ ها استفاده می‌شود…
2) درمان هدفمند (Targeted Therapy)…
3) ایمونوتراپی (Immunotherapy)…
4) پرتو درمانی (Radiation Therapy)…
5) پیوند مغز استخوان یا سلول‌های بنیادی…
6) درمان بیولوژیک (Biological Therapy)…
7) درمان نگهدارنده (Supportive Care)…

** نکته: موارد درمانی بیان شده، صرفا جهت آگاهی و آشنایی بیماران و یا خوانندگان مقاله است و انتخاب روش درمان در بیماران مختلف، متفاوت بوده و لازم است حتما تحت نظر و تجویز پزشک متخصص انجام گیرد.

جهت تشخیص و مدیریت جامع سرطان خون (Lukemia)، به چه متخصصانی باید مراجعه کرد؟

۱) هماتولوژیست – انکولوژیست (متخصص خون و سرطان خون)…
2) پاتولوژیست (متخصص آسیب ‌شناسی)…
3) متخصص ژنتیک مولکولی…
4) رادیولوژیست…
5) متخصص پیوند مغز استخوان و سلول ‌های بنیادی…
6) متخصص عفونی…
7) متخصص خون (هماتولوژیست آزمایشگاهی)…
8) متخصص تغذیه…
9) روانپزشک یا روانشناس بالینی…