Ovarian cancer (سرطان تخمدان)
Ovarian cancer چیست؟
سرطان تخمدان زمانی اتفاق می افتد که، سلول های غیرطبیعی در تخمدان ها (اندام های تولید مثلی مسئول تخمکگذاری و ترشح هورمون های استروژن و پروژسترون) رشد کنترل نشده ای داشته باشند. این سرطان، پنجمین سرطان شایع زنان در جهان بوده و سالانه حدود 239000 مورد جدید شناسایی می شود.
سرطان تخمدان به سه نوع اصلی تقسیم بندی می شود:
- تومورهای اپیتلیال (حدود %90 موارد): از سلول های پوشاننده سطح تخمدان شروع شده و شامل انواع سروز (شایع ترین)، مخاطی، آندومتریوئید و سلول شفاف هستند. این تومورها می توانند خوشخیم، مرزی (LMP) و یا بدخیم باشند.
- تومورهای سلول های زایا (<%2 موارد): از سلول های تولید کننده تخمک منشأ میگیرند (تراتوم نابالغ و دیس ژرمینوما) و اغلب در زنان جوان دیده میشوند.
- تومورهای استرومایی (حدود %7 موارد): از بافت های تولیدکننده هورمون آغاز می شوند.
علائم هشدار دهنده شک به سرطان تخمدان
علائم در مراحل اولیه اغلب مبهم و یا غیراختصاصی هستند و ممکن است با اختلالات گوارشی اشتباه گرفته شوند. علائم پایدار (بیش از 2-3 هفته) شامل:
- اختلالات شکمی – لگنی: نفخ مداوم، افزایش اندازه شکم، درد لگن یا شکم، احساس سیری سریع پس از غذا خوردن.
- اختلالات ادراری و گوارشی: تکرر ادرار، تغییرات اجابت مزاج (یبوست یا اسهال)، سوء هاضمه.
- سایر علائم: کاهش وزن بی دلیل، خستگی، خونریزی غیرطبیعی واژینال (به خصوص پس از یائسگی).
* نکته کلیدی: %80 موارد در مراحل پیشرفته تشخیص داده می شوند، زیرا علائم اولیه مشابه بیماری های خوشخیم مانند سندرم روده تحریکپذیر می باشند.
عوامل افزایش دهنده احتمال ابتلا به سرطان تخمدان
- عوامل ژنتیکی: جهش در ژن های BRCA1/BRCA2 (افزایش خطر تا %50 بیشتر)، سندرم لینچ، سابقه خانوادگی سرطان تخمدان و یا پستان.
- اختلالات هورمونی و تولید مثلی: یائسگی دیرهنگام (پس از ۵۵ سالگی)، قاعدگی زودرس (قبل از ۱۲ سالگی)، نداشتن بارداری کامل، انجام هورمون درمانی جایگزین پس از یائسگی.
- سبک زندگی ناسالم: چاقی، استعمال سیگار، رژیم غذایی کم فیبر، کمبود ویتامین D.
- سایر شرایط پزشکی: اندومتریوز، سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS).
راهکارهای پیشگیری از سرطان تخمدان
- روش های دارویی: مصرف قرص های ضد بارداری خوراکی (کاهش خطر تا %50 پس از ۵ سال استفاده)، آسپرین با دوز پایین (کاهش التهاب).
- اصلاح سبک زندگی: حفظ تعادل وزن، ترک سیگار، شیردهی.
- جراحی پیشگیرانه: برداشتن تخمدان ها (اوفورکتومی) در زنان با جهش های ژنتیکی پرخطر.
روش های تشخیص سرطان تخمدان
- ارزیابی اولیه و معاینه بالینی: معاینه لگنی و شکم جهت بررسی اندازه، شکل، قوام تخمدانها و تجمع مایع (آسیت).
- آزمایش های خون (تومور مارکرها):
- CA-125: افزایش در %80 سرطان های اپیتلیال.
- HE4: همراه با CA-125 در تست ROMA.
- AFP, Hcg: جهت بررسی تومورهای سلول زایا.
* ترکیب CA-125 و HE4 (شاخص ROMA) به افتراق تومورهای خوشخیم / بدخیم کمک می کند.
درمان سرطان تخمدان
- جراحی: برداشتن تومور (هیسترکتومی، اوفورکتومی) و بافت های درگیر.
- شیمی درمانی: پس از جراحی با داروهای کربوپلاتین و پاکلیتاکسل.
- درمان های هدفمند: داروهایی مانند بواسیزومب (Bevacizumab) جهت مهار رشد عروق تومور.
- سایر روشها: پرتودرمانی یا هورمون درمانی برای تومورهای وابسته به هورمون.
متخصصان مرتبط جهت تشخیص و مدیریت
- متخصص زنان و زایمان (Gynecologists): معاینه لگنی و سونوگرافی ترانس واژینال (TVUS).
- متخصصان علوم آزمایشگاهی و ژنتیک: بررسی مارکرهای CA-125 و HE4.
- متخصص پاتولوژی: بررسی نمونه بیوپسی و تعیین درجه پیشرفت سرطان.
- متخصص رادیولوژی: MRI / سیتی اسکن جهت بررسی گسترش تومور.
- انکولوژیست زنان (Gynecologic Oncologists): جراحی سرطانهای زنان و تجویز شیمی درمانی / پرتو درمانی.
برای مشاهده مقالات مرتبط و تستهای آزمایشگاهی کلیک کنید.