نام آزمایش: Homeostatic Model Assessment-IR-Index Test (ارزیابی مدل هموستاتیک مقاونت به انسولین)
نام اختصاری: HOMA
نام بخش: Immunoassays-Endocrinology
نمونه مورد نیاز: خون وریدی
آزمایش های مکمل: QUICKI (Quantitative Insulin Sensitivity Check Index) , HOMA-B , FBS , OGTT HbA1c
انسولین هورمونی است که از سلولهای بتا لوزالمعده جهت کنترل و تنظیم قند (گلوکز) خون ترشح میشود و تنها هورمونی می باشد که با کاهش قند خون، مقدار آن را در بدن کنترل مینماید. مقاومت به انسولین، بدن را در درجه اول با اختلال گلوکز ناشتا (Impaired Fasting Glucose) و اختلال در تحمل گلوکز (Impaired Glucose Tolerance) و سپس تجمع و افزایش بافت چربی و احساس خستگی و گرسنگی مداوم مواجه می کند.
آزمایش Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance (HOMA-IR) یک روش ساده و کاربردی جهت بررسی مقاومت به انسولین و عملکرد سلول های بتا (تولید کننده انسولین) در پانکراس می باشد. این آزمایش بر اساس سطح گلوکز و انسولین ناشتا محاسبه می شود و به عنوان یک شاخص غیرتهاجمی برای بررسی مقاومت به انسولین استفاده می شود.
چه زمانی انجام آزمایش HOMA توصیه می شود؟
□ بررسی مقاومت به انسولین: در افراد مبتلا به چاقی، سندرم متابولیک، پیش دیابت.
□ پیش بینی خطر ابتلا به دیابت: شاخصی جهت پیش بینی احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲.
□ پیگیری درمان: بررسی تأثیر روش های درمانی مانند: تغییرات سبک زندگی یا داروها.
علائم مقاومت به انسولین چه هستند؟
□ ضایعه پوستی آکانتوز نیگریکانس (Acanthosis Nigricans): تیره و ضخیم شدن پوست در نواحی مانند گردن، زیر بغل، کشاله ران یا آرنج.
□ ضایعه پوستی (Skin Tags)): برجستگی های کوچک و بی خطر برروی پوست به خصوص در نواحی چین های بدن.
□ افزایش وزن یا چاقی.
□ قاعدگی های نامنظم.
□ سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS).
□ اختلال در باروری.
□ خستگی مزمن.
□ گرسنکی مداوم.
□ هوس شدید به قند و کربوهیدرات.
□ افزایش فشار خون.
□ افزایش سطح تری گلیسیرید و کلسترول.
□ کبد چرب غیر الکلی.
□ مه مغزی (Brain Fog).
□ تشنگی بیش از حد، تکرر ادرار، تاری دید و کاهش وزن غیرعادی.
آمادگی قبل از آزمایش:
ناشتایی به مدت ۸ تا ۱۲ ساعت لازم می باشد. (نوشیدن آب مجاز است). از مصرف داروهایی که ممکن است بر سطح گلوکز یا انسولین تأثیر بگذارند، خودداری شود (مگر با دستور پزشک). در مورد سایر داروهای مصرفی با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.
روش انجام آزمایش:
روش های ایمونواسی
محاسبه HOMA:
HOMA-IR = [انسولین ناشتا (µU/mL) × قند خون ناشتا (mg/dL)] / 405
این فرمول نشان می دهد که اگر قند خون ناشتا و انسولین هر دو بالا باشند، عدد حاصل، تقسیم بر عدد ۴۰۵ هم معمولاً عدد بالایی خواهد شد. ازاین رو میتوان فهمید بدن مقاومت به انسولین خواهد داشت.
دامنه مرجع:
□ سطح نرمال: معمولاً مقادیر کمتر از ۱ نشان دهنده حساسیت به انسولین می باشد.
□ مقاومت به انسولین خفیف: 9/2-1 (نیازمند بررسی بیشتر و اصلاح سبک زندگی).
□ افزایش سطح HOMA: مقادیر بالاتر از ۳ می تواند نشان دهنده مقاومت به انسولین باشد. این وضعیت باعث افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، سندرم متابولیک و بیماری های قلبی عروقی می باشد.
عوامل افزایش دهنده سطح HOMA (افزایش مقاومت به انسولین) کدامند؟
□ سندروم متابولیک: ترکیبی از فشار خون بالا، قند خون بالا، چربی خون بالا و چاقی شکمی.
□ دیابت نوع ۲.
□ اختلالات هورمونی: سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، آکرومگالی.
□ برخی داروها: کورتیکواستروئیدها، ضد افسردگی ها، داروهای HIV.
□ التهاب مزمن.
□ سابقه ارثی دیابت و یا مقاومت به انسولین.
□ افزایش سن.
□ افزایش چربی بدن: به خصوص چربی های احشایی.
□ عدم فعالیت بدنی.
□ رژیم غذایی ناسالم: مصرف زیاد قندهای ساده، چربی های اشباع و غذاهای آماده و فرآوری شده.
عوامل کاهش دهنده سطح HOMA (افزایش حساسیت به انسولین)کدامند؟
□ مصرف داروهای متفورمین یا تیازولیدیندیون ها.
□ کاهش چربی های بدن به خصوص چربی احشایی.
□ ورزش های هوازی و مقاومتی.
□ مصرف فیبر، امگا-۳، کاهش مصرف قندهای ساده.
□ مدیریت استرس.
□بهبود وضعیت خواب.
عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش HOMA کدامند؟
□ مصرف کورتیکواستروئیدها (افزایش قند خون)، داروهای ضد دیابت (کاهش قند خون)، بتا بلوکرها، داروهای ضد افسردگی (افزایش مقاومت به انسولین).
□ عدم رعایت ناشتایی.
□ استرس فیزیکی یا روانی.
□ عفونت ها و بیماری های حاد.
□ بیماری های کبدی، کلیوی.
□ فعالیت بدنی شدید قبل از انجام آزمایش.
□ بارداری.
□ همولیز نمونه خون.