بیوپسی مغز استخوان

نام آزمایش: Bone Marrow Biopsy (بیوپسی مغز استخوان)
نام اختصاری: B.M.B
نام بخش: Pathology
نمونه مورد نیاز:

بیوپسی مغز استخوان (Bone Marrow Biopsy) یک ابزار تشخیصی مهم در بسیاری از بیماری‌ های هماتولوژیک، انکولوژیک و عفونی است. این آزمایش، یک روش تشخیصی مهم جهت بررسی سلامت مغز استخوان و تشخیص بیماری ‌های مرتبط با خون و سیستم ایمنی می باشد. در این آزمایش، علاوه بر مایع مغزی – نخاعی (CSF)، یک تکه از استخوان نیز برداشته می ‌شود تا ساختار مغز استخوان نیز بررسی شود.

□ تشخیص بیماری‌ های بدخیم خون و مغز استخوان:
الف) لوسمی (سرطان خون): تشخیص انواع لوسمی حاد ALL)، (AML و مزمن CLL)، (CML، ارزیابی پاسخ به درمان و بررسی عود مجدد بیماری.
ب) میلودیسپلاستیک سندرم (MDS): بررسی اختلال در تولید سلول ‌های خونی.
ج) میلوم متعدد (Multiple Myeloma): تشخیص و پیگیری بیماری.
د) لنفوم (Lymphoma): بررسی درگیری مغز استخوان در لنفوم هوچکین و غیرهوچکین، تعیین مرحله (Staging) بیماری.

□ بررسی کم‌خونی‌های غیرقابل توضیح:
الف) کم ‌خونی‌ های مقاوم به درمان (کم‌خونی آپلاستیک).
ب) کم‌ خونی‌ های همراه با کاهش پلاکت ها یا گلبول هایی سفید (سندرم ‌های پان ‌سیتوپنی).
ج) تشخیص تالاسمی و سایر اختلالات ارثی خونسازی.

□ اختلالات متابولیک و ذخیره‌ای: هموکروماتوز (بررسی ذخیره آهن در مغز استخوان)، بیماری ‌های ذخیره ‌ای لیپیدی (بیماری گوچر).

□ عفونت ‌های سیستمیک و مغز استخوان: تشخیص سل مغز استخوان، عفونت ‌های قارچی یا باکتریال (در بیماران با نقص سیستم ایمنی)، لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) در موارد خاص.

□ بررسی بیماری‌ های التهابی و خودایمنی: سارکوئیدوز(بررسی گرانولوم در مغز استخوان)، لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) در موارد خاص.

□ پیگیری پس از درمان: ارزیابی پاسخ به شیمی‌ درمانی یا رادیوتراپی در سرطان ‌های خون، بررسی میزان موفقیت پیوند مغز استخوان (BMT)، تشخیص عود بیماری (Relapse) پس از درمان.

□ بررسی ناهنجاری‌ های ژنتیکی و مولکولی: تست ‌های سیتوژنتیک (کروموزوم فیلادلفیا در CML)، بررسی جهش‌ های ژنی (JAK2 در پلی‌سیتمی ورا).

□ بررسی سایر بدخیمی ها: بررسی فیبروز مغز استخوان (میلوفیبروز)، تشخیص متاستاز سرطان‌ های غیرخونی به مغز استخوان (در سرطان پستان یا پروستات).

□ معمولاً نیازی به ناشتایی نمی باشد، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.

□ شب قبل یا روز آزمایش دوش گرفته شود، چون ممکن است تا ۲۴ ساعت پس از انجام بیوپسی از خیس کردن محل بیوپسی منع شوید.

□ در صورت مصرف داروهای رقیق ‌کننده خون (وارفارین، آسپرین، هپارین، کلپیدوگرل)، ممکن است پزشک دستور قطع موقت آن ‌ها را بدهد.

□ در مورد مصرف سایر داروها (کورتون یا داروهای ایمونوساپرسیو) به پزشک اطلاع داده شود.

□ در صورت حساسیت به بی‌ حسی موضعی (لیدوکائین) یا پانسمان ‌های چسبی، به پزشک یا پرستار اطلاع داده شود.

□ در صورت بارداری یا احتمال بارداری، به پزشک اطلاع داده شود.

□ داروهای روزانه مطابق روزهای عادی مصرف شوند (مگر مواردی که گفته شده قطع شوند).

□ در صورت سابقه خونریزی شدید و یا کمبود پلاکت، پزشک ممکن است اقدامات خاصی (تزریق پلاکت) را قبل از انجام بیوپسی تجویز کند.

□ در صورت عفونت یا زخم در ناحیه نمونه ‌گیری، بیوپسی ممکن است به تعویق بیفتد.

1) نمونه گیری از بیمار: بیوپسی (نمونه‌ برداری جامد)، آسپیراسیون مایع مغز استخوان (اختیاری، بسته به نیاز تشخیصی) توسط سوزن مخصوص (سوزن آسپیراسیون).

2) بررسی مغز استخوان (مایع): مایع مغزی – نخاعی(CSF) روی لام ‌های شیشه ای گسترش داده می ‌شود (تهیه اسمیر). سپس با رنگ ‌آمیزی رایت – گیمسا (Wright-Giemsa) برای ارزیابی سلولی آماده می ‌شوددر مرحله بعد، تست های فلوسایتومتری (تشخیص لوسمی- لنفوم)، مطالعات سیتوژنتیک (بررسی کروموزومی) و یا تست‌ های مولکولی (PCR) بر روی بخشی از نمونه انجام می شود.

3) بیوپسی و بررسی بافت جامد (بافت استخوانی): بافت استخوانی برداشته شده در فرمالین فیکس شده سپس، نمونه دکلسیفیه شده (برای نرم کردن بافت استخوانی) و برش‌ های میکروسکوپی تهیه می گردد. سپس، رنگ‌ آمیزی ‌های H&E (هماتوکسیلین و ائوزین) جهت ارزیابی کلی ساختار مغز استخوان، رتیکولین برای بررسی فیبروز (مهم در میلوفیبروز) و پروس آبی آهن برای ارزیابی ذخایر آهن انجام می شود.

4) ارزیابی میکروسکوپی: سلولاریتی (شلوغی مغز استخوان)، وجود سلول‌ های غیرطبیعی (سلول‌ های سرطانی)، الگوی رشد سلولی (فوکال یا منتشر) بررسی می شود.

5) تست‌ های تکمیلی (در صورت نیاز): در صورت نیاز، پزشک تصمیم به انجام تست های تکمیلی زیر می گیرد:

□ ایمونوهیستوشیمی (IHC): جهت تشخیص نوع سلول‌ های غیرطبیعی.
□ هیبریداسیون درجا فلورسنت (FISH): جهت تشخیص ناهنجاری ‌های کروموزومی خاص.
□ توالی ‌یابی مولکولی: جهت شناسایی جهش‌ های خاص (JAK2 V617F).

6) تهیه گزارش پاتولوژی: توصیف یافته ‌های میکروسکوپی، درصد سلول‌ های مختلف، وجود یا عدم وجود سلول ‌های غیرطبیعی، نتیجه تست ‌های تخصصی (در صورت انجام) و تشخیص احتمالی در جواب نهایی گزارش می شود.

مقادیر نرمال کلی عبارتند از:

1) سلولاریتی (Cellularity):
□ بالغین: %70-30 (با میانگین %50).
□ کودکان: تا %100 در نوزادان، کاهش تدریجی با افزایش سن.
□ افراد مسن (>65 سال): %50-20.

2) نسبت میلوئید به اریتروئید (M:E Ratio):
□ محدوده نرمال: 2:1 تا 4:1. در نوزادان ممکن است تا 1:1 کاهش یابد.

3) توزیع سلول ‌های خونساز:

□ میلوبلاست ‌ها: <%2
□ پرومیلوسیت ‌ها: %10-5.
□ گرانولوسیت ‌ها: %60-40.
□ اریتروبلاست ‌ها: %25-15.
□ لنفوسیت ‌ها: %20-10(در بالغین).
□ پلاسماسل ‌ها: <%2.
□ مگاکاریوسیت ‌ها: 10-3 در هر field با بزرگنمایی 10x.

4) ذخایر آهن (با رنگ‌ آمیزی پروس آبی):

□ طبیعی: وجود گرانول آهن.
□ غیرطبیعی: وجود سیدروبلاست ‌های حلقوی (ممکن است نشانه MDS باشد).

5) فیبروز (با رنگ ‌آمیزی رتیکولین):

□ عدم وجود فیبروز: درجه 0.
□ فیبروز خفیف: درجه 1.
□ فیبروز متوسط: درجه 2.
□ فیبروز شدید: درجه 3.