نام آزمایش: Bleeding Time (مدت زمان خونریزی)
نام اختصاری: BT
نام بخش: Hematology
نمونه مورد نیاز: خون وریدی
فرایند انعقاد خون یک مکانیسم حیاتی است که از خونریزی بیش از حد جلوگیری میکند. این فرآیند شامل سه مرحله اصلی است:
- هموستاز اولیه (Primary Hemostasis): بلافاصله پس از آسیب عروقی، اجزای اصلی: پلاکتها و دیواره عروق.
- هموستاز ثانویه (Secondary Hemostasis): چند دقیقه پس از آسیب، اجزای اصلی: فاکتورهای انعقادی.
- فیبرینولیز (Fibrinolysis): همزمان با تشکیل لخته، عملکرد: تجزیه لخته پس از ترمیم عروق.
فاکتورهای انعقادی کلیدی
1) فیبرینوژن (فاکتور I): تشکیل شبکه فیبرین.
2) پروترومبین (فاکتور II): پیشساز ترومبین.
3) پروآکسلرین (فاکتور V): کوفاکتور.
4) پروکونورتین (فاکتور VII): مسیر خارجی.
5) فاکتور ضد هموفیلیک A (فاکتور VIII): کوفاکتور IXa.
6) فاکتور کریسمس (فاکتور IX): مسیر داخلی.
7) فاکتور استوارت-پروور (فاکتور X): مسیر مشترک.
8) فاکتور تثبیت فیبرین (فاکتور XIII): تثبیت لخته.
2) پروترومبین (فاکتور II): پیشساز ترومبین.
3) پروآکسلرین (فاکتور V): کوفاکتور.
4) پروکونورتین (فاکتور VII): مسیر خارجی.
5) فاکتور ضد هموفیلیک A (فاکتور VIII): کوفاکتور IXa.
6) فاکتور کریسمس (فاکتور IX): مسیر داخلی.
7) فاکتور استوارت-پروور (فاکتور X): مسیر مشترک.
8) فاکتور تثبیت فیبرین (فاکتور XIII): تثبیت لخته.
آزمایش Bleeding Time (BT)
این آزمایش، مدت زمان لازم برای توقف خونریزی ناشی از یک برش کوچک استاندارد شده را اندازهگیری میکند و عملکرد پلاکتها و تشکیل لخته اولیه را ارزیابی میکند.
موارد توصیه به انجام آزمایش
- بررسی عملکرد پلاکتها در بیمارانی با شمارش طبیعی اما علائم خونریزی (خونریزی بینی، کبودی آسان، خونریزی لثه).
- تشخیص بیماری فون ویلبراند (vWD) و بررسی اختلال چسبندگی پلاکتها.
- بررسی اثر داروهای ضدپلاکتی مانند آسپرین، NSAIDها، کلوپیدوگرل و تیکاگرلور.
- ارزیابی ترومبوسیتوپنی شدید و متوسط.
- بررسی اختلالات مادرزادی پلاکتی: ترومباستنی گلانزمن و سندرم برنارد-سولیر.
- غربالگری قبل از عمل جراحی در گذشته (امروزه کمتر استفاده میشود).
آمادگی قبل از آزمایش
□ نیازی به ناشتایی نیست.
□ قطع داروهای ضدپلاکتی 7 تا 10 روز قبل (با تأیید پزشک).
□ اطلاعرسانی به پزشک درباره اختلالات خونریزی، کم خونی، ترومبوسیتوپنی و هر دارو یا مکمل مصرفی.
□ خودداری از مصرف الکل و سیگار 24 ساعت قبل.
□ قطع داروهای ضدپلاکتی 7 تا 10 روز قبل (با تأیید پزشک).
□ اطلاعرسانی به پزشک درباره اختلالات خونریزی، کم خونی، ترومبوسیتوپنی و هر دارو یا مکمل مصرفی.
□ خودداری از مصرف الکل و سیگار 24 ساعت قبل.
روش انجام آزمایش
- روش آیوی (IVY Method): کاف فشارسنج روی بازو (40 mmHg)، برش 5×1 میلیمتر با لانست، جذب خون هر 30 ثانیه با کاغذ صافی، ثبت زمان توقف کامل خونریزی.
- روش دوک (Duke Method): سوراخ کردن لاله گوش، ثبت زمان خونریزی (سادهتر اما دقت کمتر).
دامنه مرجع
□ روش آیوی: 2 تا 9 دقیقه.
□ روش دوک: 1 تا 3 دقیقه.
□ روش دوک: 1 تا 3 دقیقه.
عوامل افزایش دهنده Bleeding Time
□ اختلال عملکرد پلاکتها: فون ویلبراند، ترومباستنی گلانزمن، سندرم برنارد-سولیر.
□ علل اکتسابی: اورمی، میلودیسپلازی، لوکمی، سیروز کبدی پیشرفته.
□ داروها: آسپرین، NSAIDها، مهارکنندههای P2Y12 و GPIIb/IIIa.
□ علل اکتسابی: اورمی، میلودیسپلازی، لوکمی، سیروز کبدی پیشرفته.
□ داروها: آسپرین، NSAIDها، مهارکنندههای P2Y12 و GPIIb/IIIa.
عوامل کاهش دهنده Bleeding Time
□ هایپر کوآگولابیلیتی: پلیسیتمی ورا، ترومبوسیتوز اساسی، وضعیت پروترومبوتیک ارثی.
□ داروها: دسموپرسین (DDAVP)، ترانگزامیک اسید.
□ شرایط فیزیولوژیک: بارداری، استرس حاد.
□ داروها: دسموپرسین (DDAVP)، ترانگزامیک اسید.
□ شرایط فیزیولوژیک: بارداری، استرس حاد.
عوامل ایجاد تداخل در آزمایش
1) نتایج مثبت کاذب:
□ ادم یا عفونت موضعی، دمای پایین محیط.
□ کمخونی شدید، فشار خون بالای کنترل نشده.
□ اختلالات آزمایشگاهی: برش عمیق (>1mm)، فشار کاف نامناسب (>40 mmHg)، تماس مستقیم کاغذ صافی با زخم.
2) نتایج منفی کاذب:
□ فیزیولوژیک: استرس حاد، ورزش شدید قبل آزمایش.
□ ویژگیهای بیمار: پوست ضخیم، فیبروز موضعی.
□ اختلالات آزمایشگاهی: برش سطحی (<0.5mm)، فشار ناکافی کاف (<30 mmHg)، زمانسنجی نادرست.