اندازه گیری پروتئین 3 سیستم کمپلمان

نام آزمایش: Complement component 3 (اندازه گیری پروتئین 3 سیستم کمپلمان)

نام اختصاری: C3

نام بخش: Immunoassays-Immunity Markers

نمونه مورد نیاز: خون وریدی

سیستم کمپلمان مجموعه ‌ای از بیش از ۵۰ پروتئین در خون است که بخشی از سیستم ایمنی ذاتی (غیراختصاصی) محسوب می ‌شود.

عملکرد اصلی سیستم کمپلمان عبارتند از:

• مقابله با عفونت: کمک به نابودی باکتری‌ ها، ویروس ‌ها و سایر عوامل بیماری‌ زا.
• پاکسازی کمپلکس‌ های ایمنی: حذف آنتی ‌ژن – آنتی ‌بادی از بافت ‌ها.
• ایجاد التهاب: جذب سلول‌ های ایمنی به محل عفونت یا آسیب.

پروتئین C3 در قلب سیستم کمپلمان قرار دارد و نقش محوری در هر سه مسیر اصلی فعال‌ سازی کمپلمان (کلاسیک، آلترناتیو و لکتین) ایفا می کند.

چه زمانی انجام آزمایش C3 توصیه می شود؟

1) ارزیابی و بررسی بیماری ‌های خود ایمنی سیستمیک (به ‌ویژه لوپوس):

• بررسی فعالیت بیماری: کاهش سطح C3 (و C4) اغلب با فعالیت بیماری و عود مجدد آن، به‌ خصوص هنگامی که کلیه درگیر می‌شود (نفریت لوپوس)، ارتباط دارد. هنگامی که سیستم ایمنی بیش از حد فعال می‌ شود، کمپلکس ‌های ایمنی زیادی تشکیل می‌ شوند که باعث مصرف و کاهش C3 می گردند.
• بررسی روند پاسخ به درمان: با درمان موفقیت ‌آمیز و کنترل بیماری، انتظار می‌ رود سطح C3 به حالت عادی بازگردد. بنابراین، پزشکان از این آزمایش، جهت پیگیری میزان اثربخشی درمان استفاده می کنند.
• پیش ‌آگهی بیماری: سطح پایین مداوم C3 می‌ تواند نشان ‌دهنده بیماری فعال و کنترل ‌نشده و با پیش آگهی بدتر به ‌ویژه برای کلیه ‌ها همراه باشد.
• سایر بیماری ‌های خود ایمنی: سندرم شوگرن، اسکلرودرمی و واسکولیت‌ ها نیز می ‌توانند باعث کاهش سطح C3 شوند.

2) تشخیص و بررسی بیماری‌ های کلیوی (گلومرولونفریت):

• گلومرولونفریت ناشی از عفونت های استرپتوکوکی: در این شرایط، سطح C3 به طور مشخصی کاهش می ‌یابد، در حالی که C4 معمولاً طبیعی است. این الگو به تمایز آن از سایر گلومرولونفریت‌ ها کمک می کند.
• نفریت لوپوس: کاهش C3 و C4 نشانه فعال بودن بیماری کلیوی می باشد.
• گلومرولونفریت غشایی – پرولیفراتیو (MPGN): در برخی از انواع آن، کاهش C3 به دلیل فعال ‌سازی مداوم مسیر آلترناتیو مشاهده می شود.

3) بررسی علت عفونت ‌های مکرر یا شدید:

• عفونت‌ های حاصل از باکتری ‌های کپسول ‌دار: نایسریا مننژیتیدیس (عامل مننژیت) و استرپتوکوک پنومونیه (عامل ذات ‌الریه). C3 نقش کلیدی در اپسونیزاسیون (opsonization) ((علامت‌ گذاری برای تخریب) این باکتری ‌ها دارد. هنگامی که یک فرد، به ‌خصوص یک کودک یا جوان، دچار عفونت ‌های مکرر یا بسیار شدید از این نوع باکتری ها می ‌شود، اندازه ‌گیری سطح کمپلمان (C3, C4, CH50) جهت بررسی کمبود آن، بخشی از بررسی های ایمونولوژیک است.

4) ارزیابی بیماری های کبدی:

• سیروز و نارسایی های کبدی، می توانند منجر به کاهش تولید و در نتیجه کاهش سطح C3 شوند.

5) بررسی آنژیوادم (تورم عود کننده):

• اگرچه کمبود مهارکننده C1 (C1-INH) علت اصلی ایجاد آن است که منجر به کاهش C4 می ‌شود، اما در موارد شدید و یا درگیری مسیرهای دیگر، ممکن است C3 نیز تحت تأثیر قرار گیرد. ارزیابی سیستم کمپلمان می ‌تواند به تشخیص نوع آنژیوادم کمک کند.

6) بررسی پیوند عضو:

• پس از پیوند، کاهش سطح C3 ممکن است نشان‌ دهنده فعال ‌سازی سیستم کمپلمان و مشارکت آن در رد حاد پیوند باشد.

آمادگی قبل از آزمایش

نیازی به ناشتایی نمی باشد. لازم است در صورت مصرف دارو، با پزشک مشورت کرده و یا به کارشناس آزمایشگاه اطلاع داده شود.

روش انجام آزمایش

• روش نفلومتری / توربیدیمتری (Nephelometry / Turbidimetry).
• الایزا (ELISA): این روش نیز قادر به اندازه‌گیری C3 است، اما به دلیل سرعت و اتوماسیون پایین‌تر، معمولاً جایگزین نفلومتری نمی‌شود.

دامنه مرجع

1) مقادیر نرمال (طبیعی):

• نوزادان تازه متولد شده: 110-53 (mg/dL).
• نوزادان (۳ تا ۱۲ ماه): 176-62 (mg/dL).
• کودکان (۱ تا ۱۰ سال): 195-77 (mg/dL).
• بزرگسالان: 180-90 (mg/dL).

2) نتایج غیر طبیعی:

• افزایش سطح C3: >180 (mg/dL): نشان دهنده افزایش تولید C3، به علت واکنش های فاز حاد، پاسخ کبد به التهاب، و یا یک پاسخ غیراختصاصی به یک محرک التهابی (عفونت، دیابت، تروما) می باشد. نیاز به پیگیری فوری دارد.
• کاهش سطح C3: <90 (mg/dL): می تواند نشان دهنده بیمار های خود ایمنی مانند لوپوس، بیماری کلیوی و یا عفونت شدید باشد و نیاز به پیگیری فوری دارد.

عوامل افزایش دهنده سطح C3

• عفونت ‌های حاد و مزمن: باکتریایی، ویروسی، قارچی.
• بیماری ‌های التهابی: آمیلوئیدوز، بیماری التهابی روده (کرون و کولیت اولسراتیو)، آرتریت روماتوئید (RA).
• تروما و آسیب های بافتی: پس از جراحی ‌های بزرگ، سوختگی‌ ها.
• برخی از سرطان ‌ها: لنفوم هوچکین.
• برخی داروها: داروهای ضد التهاب (برخی موارد)، کورتیکواستروئیدها.
• حاملگی.
• سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد).
• دیابت ملیتوس.

عوامل کاهش دهنده سطح C3

• بیماری ‌های خودایمنی سیستمیک: لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE)، سندرم شوگرن، اسکلرودرمی، واسکولیت ‌ها.
• بیماری ‌های کلیوی (گلومرولونفریت): گلومرولونفریت استرپتوکوکی، نفریت لوپوس، گلومرولونفریت غشایی – پرولیفراتیو (MPGN)، سندرم همولیتیک – اورمیک.
• عفونت ‌های شدید: سپسیس، اندوکاردیت عفونی، عفونت ‌های قارچی منتشر.
• بیماری های کبدی پیشرفته: سیروز، نارسایی کبد.
• سوء تغذیه شدید.
• رد پیوند عضو.

عوامل ایجاد کننده تداخل در آزمایش C3

1) عوامل ایجاد کننده نتایج مثبت کاذب:

• دهیدراتاسیون (کم آبی) بیمار.
• واکنش متقاطع (Cross-reactivity)، با آنتی ‌بادی‌ های کیت آزمایش.
• نگهداری نمونه در دمای یخچال.

2) عوامل ایجاد کننده نتایج منفی کاذب:

• نگهداری نمونه در دمای نامناسب.
• لیپمیک شدید نمونه.
• کدورت شدید نمونه.
• همولیز نمونه خون.