انواع اختلالات متابولیک ارثی

ویژه پزشکان

 

 

 اختلالات متابولیک ارثی

 

انواع اختلالات متابولیک ارثی:

 

1- اختلالات ذخیره ای لیزوزومی - : داخل همه سلول های بدن اندامکی به نام لیزوزوم وجود دارد که توسط آنزیم هایی که درون آن وجود دارد مواد زائد موجود در سلول تجزیه شده و از بین می روند. در این بیماریها به علت کمبود یکی از آنزیم های لیزوزوم اختلالاتی در کارکرد سلول به وجود می آید که باعث ذخیره سازی ماده زائد ) لیپید ، گلیکوپروتئین یا موکو پلی ساکارید( در بدن شده و به سلول آسیب می رساند.

 

وراثت این بیماریهای نادر اغلب اتوزومال مغلوب هستند، انواعی از این بیماری ها در زیر آمده است:

· سندرم هرلر

· بیماری نیمان بیک

· بیماری تای ساکس

· بیماری گوچر

· بیماری فابری

· بیماری کرابه

 

2- گالاکتوزومیا: تجزیه ناقص قند گالاکتوز موجب زردی، استفراغ و بزرگ شدن کبد نوزاد بعد از خوردن شیر مادر یاغذای کودک می شود.

v تشخیص: کروماتوگرافی اسیدآمینه های ادرار

 

3- بیماری ادرار شربت افرا: بیماری ادرار شربت افرا یک اختلال مرتبط با اسیدهای آمینه می باشد و با علامت اختصاری MSUD نشان داده می شود. علت نامگذاری این بیماری، وجود بوی شربت افرا در ادرار اغلب بیماران درمان نشده است. افراد مبتلا به این بیماری برای هضم برخی از اسیدهای آمینه موجود در غذای روزانه خود، با مشکل مواجه می شوند. این بیماری به عنوان یک اختلال مرتبط با اسیدهای ارگانیک هم می تواند طبقه بندی شود.

 

v تشخیص: آزمایش MSUD

 

3- فنیل کتونوری : (PKU) کودکان مبتلا به این بیماری نمی توانند اسید آمینه ای به نام فنیل آلانین را که عمدتا در پروتئین ها از جمله پروتئین شیر مادر، شیر خشک و شیر گاو وجود دارد، هضم کنند. دریافت این جزء پروتئین یا فنیل آلانین را می توان با دادن برنامه غذایی مخصوص کنترل و بدین ترتیب از بروزعوارض بیماری پیشگیری کرد. یکی از این عوارض عقب ماندگی ذهنی است. اصولا نوزاد مبتلا به بیماری PKU در بدو تولد کاملا سالم به نظر می رسد ، تمام واکنش های دوره نوزادی در وی طبیعی است و به تدریج علائم بیماری در 3 تا 4 ماهگی ظاهر می شود و تنها از طریق ؼربالگري و انجام آزمایش خون در

روزهاي اول زندگي این بیماري قابل تشخیص است.

 

v تشخیص: انجام تست PKU با استفاده از اسیدکلریدفریک

 

 5- بیماری ذخیره گلیکوژن: در بیماری های ذخیره گلیکوژن ( GSDs ) به جهت اختلالات مختلف مادر زادی آنزیم های دخیل در سنتز و تجزیه گلیکوژن ، این ماده در مقادیر اضافی در عضلات اسکلتی ،عضله قلبی و یا کبد تجمع می یابد.علاوه بر این بدلیل انسداد متابولیسمی ، گلیکوژن به عنوان یک منبع طبیعی گلوکز در دسترس قرار نمی گیرد. این امر می تواند منجر به هیپوگلیسمی ، نقص عملکرد کبد و ناهنجاری های نورولوژیک گردد. در هر یک از شش نوع اصلی GSD یک نقص آنزیمی اختصاصی درگیر کننده یکی

از مراحل مسیرهای متابولیسمی سنتز یا تجزیه گلیکوژن وجود دارد.

 

6-  فردریش آتاکسی: یک بیماری پیشرونده و نادر است که شایعترین علت ارثی اختلالات آتاکسی بشمار می آید . آتاکسی به حالت عدم تعادل و هماهنگی بدترکیب در حالت ایستادن و حرکات دست و پا گفته می شود؛ آتاکسی به عنوان نشانه در بیماریهای متفاوتی وجود دارد. آتاکسی فردریش نتیجه تحلیل و از بین رفتن رشته های عصبی حسی در نخاع است؛ این رشته ها بطور اختصاصی با مخچه در ارتباطند تا هماهنگی حرکات اندام ها را تنظیم کنند. با تحلیل تدریجی این رشته ها، نخاع هم باریک تر می شود.

 

7- اختلالات پراکسیزومی: افراد مبتلا به این اختلالات نادر فاقد آنزیم های مورد نیاز برای سنتز کولیک -اسید، اسید صفرا اولیه که به طور معمول در کبد از کلسترول تولید می شود، می باشند . فقدان کولیک اسید در این بیماران منجر به کاهش جریان صفرا، تجمع واسطه اسید صفراوی )به طور بالقوه سمی( در کبد( کلستاز (، و سوء جذب چربی و ویتامین های محلول در چربی رژیم غذایی می شود . در صورت عدم درمان، بیماران قادر به رشد نمی باشند و به کبد آنها آسیب می رسد؛ دو مورد از این اختلالات در ذیل آمده است.

· سندرم زگولر

· آدرنولکودیستروفی

 

8-  اختلالات متابولیسم فلزات: که سطح فلزات کمیاب در خون توسط پروتئین های خاصی کنترل می شود. -

اختلالات متابولیک ارثی باعث اختلال در عملکرد این پروتئین ها، تجمع سموم فلزی در بدن و در نهایت بروز مشکلات زیر می شود:

· بیماری ویلسون: در این بیماری سطح مسموم کننده ای از مس در کبد، مؽز و سایر اندام ها جمع

می شود

· هموکروماتوز: در این اختلال روده ها بیش از حد آهن جذب می کنند؛ آهن اضافی در کبد، لوزالمعده،

مفاصل و قلب تجمع کرده و باعث آسیب دیدن اندام ها می شود

 

9- ارگانیک اسیدمی ها: این اختلالات شامل گروهی از خطاهای ارثی متابولیسم اسیدهای آلی است که در -اوایل زندگی بیماری شدید و خطرناک ایجاد می کند. این نقائص، متابولیسم واسطه ای را در گیر کرده و با تجمع اسیدهای کربوکسیلیک مشخص می گردند که با آزمون گاز کروماتوگرافی اسپکترومتری جرم ی ادرار -تعیین می شوند.

 

10- اختلالات چرخه اوره: گفته می شود که عامل 21 % سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS)  ناشی از اختلالات متابولیسم نوزادان، بویژه اختلالات چرخه اوره می باشد. بعضی از بچه هایی که طیف های مختلف اوتیسم و یا اختلالات رفتاری )مثل بیش فعالی همراه با جیغ و فریاد، آسیب زدن به خود، هذیان گویی) از خود نشان می دهند در واقع ممکن است جزو موارد تشخیص داده نشده اختلالات سیکل اوره باشند.

 

علائم اختلالات متابولیک ارثی:

· بی حالی

· کم اشتهایی

· درد در ناحیه شکم

· استفراغ

· کاهش وزن

· عدم افزایش وزن یا رشد

· تاخیر در رشد

· عود ناگهانی عارضه

· کما

· بوی غیرعادی ادرار، نفس، عرق و بزاق

 

درمان اختلالات متابولیک ارثی:

·        کاهش یا حذف هر گونه غذا یا دارویی که بدن نمی تواند آن را متابولیزه کند

· جایگزین کردن آنزیم یا سایر مواد شیمیایی لازم که در بدن تولید نشده یا غیرفعالند جهت عادی سازی فرایند متابولیسم بدن تا حد ممکن

·        حذف محصولات سمی متابولیسم که به خاطر اختلال متابولیکی در بدن جمع می شوند.

نوزادان مبتلا به بیماری های متابولیکی معمولا در بدو تولد نرمال هستند. به هرحال علائم و نشانه ها )شامل خواب آلودگی، بی اشتهایی، استفراغ( ممکن است حتی بعد از چندساعت بعداز تولد ظاهر شود ولی معمولا اواخر هفته اول که نوزاد به مقدار کافی شیر خورده است ظاهر می شود.

علائم بیماری متابولیکی در دوران بچگی نیز ؼیراختصاصی بوده و شایع ترین آنها علائم مربوط به سیستم اعصاب مرکزی می باشد مانند عقب ماندگی ذهنی، اختلال تومور و تشنج

 

آزمایشات مربوط به بیماری های متابولیکی:

بهترین روش برای تشخیص بیماری های های متابولیکی آزمایش کروماتوگرافی اسیدآمینه های خون  HPLC است.

 HPLC سریع ترین روش جداسازی تجزیه ای است و از ویژگی های بارز این روش وجود حساسیت بالا درهنگام آزمایش است.

 

ویژگی آزمایش HPLC :

v مدت زمان لازم برای آنالیز، بسیار اندک است.

v در سیستم HPLC دو فاز ثابت و متحرک با مکانیسم رقابتی عمل می کند که این موجب انجام آنالیزهای دقیق می شود.

v جداسازی خالص سازی و شناسایی پروتئین ها و ترکیبات آلی به ویژه ترکیبات دارویی با این روش به خوبی انجام می گردد.

v بهترین زمان برای انجام این آزمایش در روز چهارم و حداکثر هفتم پس از تولد است. در صورت انجام ندادن در این زمان بدون اتلاف وقت در هر زمان قابل انجام است.