بیماری های گوارشی در کودکان

ویژه پزشکان

 

 

اختلالات گوارشی انواع مختلفی دارند که می توان علل آنها را بدین گونه تقسیم بندی نمود: 

1-    رفلاکس یا ترش کردن که شایع ترین مورد می باشد

 

2-    گازمعده

3-    ویروس ها و باکتری ها

4-    یبوست و اسهال

5-    زخم معده و اثنی عشر

6-    بیماری سلیاک

7-    ناتوانی در هضم لاکتوز

8-    سندرم روده تحریک پذیر  (IBS (Irritable Bowel Syndrome

9-    بیماری التهابی روده   IBD (Inflammatory Bowel Disease)

10- کولیت

 

زخم معده و اثنی عشر ارتباط مستقیمی با باکتری هلیکوباکتر پیلوری دارند که این باکتری در دوران کودکی از فردی به فرد دیگر منتقل می شود که این امر اجتناب ناپذیر می باشد. برای تشخیص می توان از روش های زیر استفاده نمود:

·        اندازه گیری آنتی بادی های خون H.P IgG, IgA, IgM و H.P stool Ag در نمونه مدفوع

·        گاستروسکوپی

·        بیوپسی بافت

·        عکسبرداری با اشعه ایکس

·        تست باریم

·        تست تنفسی UBT

 

سلیاک

بیماری سلیاک که به صورت واکنش غیرطبیعی بدن به پروتئینی به نام گلوتن می باشد و یک بیماری خودایمنی محسوب می شود.

تشخیص: اندازه گیری سطح خونی آنتی بادی های مرتبط با سلیاک شامل:

·        Anti Gliadin Antibody (AGA)

·        Anti Endomesial Antibody (AEA)

·        Anti Tissue Transglutaminase Antibody (TTG Ab)


ناتوانی در هضم لاکتوز

برای تشخیص، می توان از تست عدم تحمل لاکتوز که به سه صورت تست تحمل لاکتوز، تست هیدروژن تنفسی و تست اسیدیته مدفوع می باشد، استفاده نمود.

 

سندرم روده تحریک پذیر IBS و بیماری التهابی روده  IBD:

IBS  یک اختلال شایع گوارشی می باشد که باعث تغییر در اجابت مزاج و درد شکمی، یبوست و یا اسهال می شود. در این بیماری هیچ عضو خاصی درگیر نمی شود ولی علائمی مانند اتساع شکم، نفخ و دفع زیاد گاز از مقعد وجود دارد که بیشتر در افراد مضطرب دیده می شود.

برای رفع و درمان سندرم روده تحریک پذیر، پرهیز از خوردن بیش از حد، نوشیدن آب به دور از وعده های غذایی و حذف غذاهای فرآوری شده توصیه می گردد.

تشخیص: آزمایش قطعی خاصی وجود ندارد ولی می توان تست های زیر را پیشنهاد داد:

·        CBC

·        ESR

·        تست های تیروئید

·        آزمایش کامل مدفوع

·        اندوسکوپی

·        کولونوسکوپی

·        رکتوسیگموئیدسکوپی

IBD  علائمی مشابه به سندرم روده تحریک پذیر دارد. تست آزمایشگاهی Calprotectin بعنوان یک تست جدید برای تشخیص بیماری التهابی روده معرفی می شود. کالپروتکتین یک پروتئین است که به کلسیم و روی باند می شود؛ به همین علت در مقابل تجزیه آنزیمی مقاوم است و در نمونه مدفوع قابل اندازه گیری می باشد. از تست Calprotectin می توان بعنوان وجه افتراق میان IBS و IBD استفاده کرد. در IBS مقدار کالپروتکتین نرمال است ولی در بیماری های التهابی روده( مانند کرون، سرطان روده، کولیت اولسراتیو) مقدار آن افزایش قابل توجهی پیدا می کند.

ویژگی این تست: تشخیص و افتراق بیماری های ارگانیک از بیماری های عملکردی روده مانند مانند IBD می باشد و کمک به پرهیز از استفاده از تست های تهاجمی می نماید.

از این تست میتوان برای ارزیابی اثربخشی درمان در IBD استفاده نمود؛ حتی برای تشخیص عود مجدد بیماری هم می توان از این تست استفاده نمود.

این تست به روش الایزا انجام شده و حساسیت و اختصاصیت بسیار بالائی دارد.

در بیماری IBD انجام اندوسکوپی و کلولونوسکوپی ضروری می باشد.

 

کولیت: از جمله بیماری های شایع گوارش و کبد کودکان می باشد که علائمی مانند اسهال مکرر، دل درد و وجود رگه های خونی در مدفوع دارد.

عوامل ابتدا به کولیت: عفونت روده، آلرژی و عفونت انگلی

تشخیص:

·        انجام آزمایش کامل مدفوع

·         آزمایش خون برای بررسی کم خونی و وجود التهاب های احتمالی

·        معاینه فیزیکی کامل شامل شکم، مقعد، مفاصل و در انتها تصویربرداری های پزشکی

معمولا در کودکانی که از شیرخشک استفاده می کنند، کولیت مشاهده می شود که با تغییر شیرخشک مصرفی و استفاده از شیرخشک های رژیمی این مساله کنترل شده و عموما تا 2 سالگی بهبود می یابند.


یکی دیگر از بیماری هایی که می تواند سیستم گوارشی کودکان را هم تحت تاثیر قرار دهد، بیماری سیستیک فایبروزیس است.

سیستیک فایبروزیس (CF) یک اختلال ارثی است که می تواند بسیاری از ارگان ها از جمله ریه ها و دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار دهد. در کودکان مبتلا به این بیماری کانال های کلر موجود در غشای بسیاری از ارگان ها عملکرد محیطی ندارند.

 این بیماری به صورت عفونت و درگیری سیستم های مختلف بدن، خود را نشان می دهد. علت بروز علائم این بیماری اختلالاتی است که در ارگان های ترشح کننده موکوس بوجود می آید. شایع ترین عضو درگیر در این بیماری سیستم تنفسی است که به صورت سرفه های اولیه خود را نشان می دهد. به مرور سرفه های بیمار شدیدتر شده و حالت عفونی و چرکی پیدا می کند.

 گروهی از بیماران به تناوب دچار عفونت های حاد تنفسی می شوند. در کودکان تکرار این عفونت ها باعث تنگی نفس، اختلال رشد و ناتوانی در وزن گرفتن می شود.

 

سیستم گوارشی یکی دیگر از محل های درگیر بیماری است که در گروهی از نوزادان به صورت علامت اولیه یبوست خود را نشان می دهد. در گروه زیادی از کودکان بیمار به علت اشکالات ترشحی غده لوزالمعده علائم سوءجذب  و سوء تغذیه به صورت مدفوع زیاد، بدبو و چرب دیده می شود که باعث اختلال در وزن گیری کودک و کاهش وزن می شود.

 

 همچنین نفخ شکم و برخی از انواع کم خونی ها بوجود می آید. در تعدادی از بیماران اختلال عملکرد غده لوزالمعده باعث بروز دیابت می شود. درگیری غدد عرق در کودکان باعث دفع نمک زیاد در بیماران شده که در برخی زمان ها بخصوص در فصول گرم سال و یا ابتلا کودک به عفونت های حاد اسهال و استفراغ منجر به ازدست رفتن نمک می شود. بعلاوه والدین هنگام بوسیدن کودک متوجه مزه شور بر روی پوست او می شود.

نشانه های بیماری :

 

v    اسهال مزمن

v    مدفوع زیاد، بدبو و روغنی

v    نفس نفس زدن یا سینه پهلو

v    تک سرفه با مخاط زیاد

v    پوست نمکی

v    رشد کم

که دراین شرایط باید نوزاد و یا کودک از نظر CF بررسی شوند.

 

تشخیص بیماری :

1- انجام آزمایش تست عرق: بدین صورت که غدد عرق تحریک شده ، عرق ترشح شده و سپس مقدار کلر آن اندازه گیری می شود، که با استفاده از دستگاه NANODUCT (Neonatal sweat analyzer system) انجام شده و دقت بالایی دارد.

 

2- بررسی عملکرد غده لوزالمعده (پانکراس)

 

برای بررسی و تشخیص ناکارآمدی اگزوکرین پانکراس در بیماری های پانکراتیت مزمن، سیستیک فایبروزیس، دیابت ملیتوس، سنگ صفرا، پانکراتیت ارثی یا ناشی از اتوآنتی بادی ها، بیماری التهابی مزمن روده، کارسینوم پانکراس، بیماری های اتوایمیون و بافت همبند، سندرم زولمنگیر، السون، سندرم شامن و دیامونر می توان آنزیم الاستاز را اندازه گیری نمود.

آنزیم الاستاز یک آنزیم پروتئاز اختصاصی انسانی است که توسط سلول های پانکراس تولید می شود و پایدار می باشد درنتیجه می توان مقدار آن را اندازه گیری نمود. این تست به روش الایزا انجام شده و دارای اختصاصیت 95% و حساسیت 100% در مورد CF می باشد.

مقدار آنزیم الاستاز در بیماری CF همراه با نارسائی پانکراس، کاهش یافته ولی مقدار تریپسین در نمونه مدفوع افزایش می یابد.

 

بنابراین از تست آزمایشگاهی تریپسین هم برای بررسی عملکرد پانکراس می توان استفاده نمود.

 

3- عسکبرداری ریوی

4- تست عملکرد وضعیت تنفسی