HLA Typing

ویژه پزشکان

 

HLA Typing 

بر روی سلول های هسته دار بدن هر شخص، مولکول های خاصی وجود دارند که در پاسخ ایمنی نقش دارند.

 گروه بخصوصی از این مولکول ها (آنتی ژن ها) در بین افراد مختلف یک جامعه تفاوت زیادی دارند و می توانند باعث شناسائی سلول های خودی از غیرخودی شوند. تفاوت در این مولکول ها در خویشاوندان نزدیک کمتر می باشد؛ به عبارتی هر چه افراد از نظر ژنتیکی به هم نزدیک تر باشند این مولکول ها در آنها به هم شبیه تر هستند. در صورت انتقال سلول، بافت یا ارگان از یک فرد به فرد دیگر سیستم ایمنی فرد دریافت کننده با استفاده از تفاوت در این مولکولها متوجه حضورسلول های غیرخودی شده و نسبت به آنها واکنش نشان می دهد و سعی می نماید سلول های غیرخودی را از بدن حذف نماید. به همین دلیل این مولکول ها را آنتی ژن های اصلی بافتی MHC (Major Histocompatibility Complex)  می نامند که در انسان تحت عنوان HLA (Human Leukocyte Antigen)  شناخته می شوند.

در انسان سه نوع کلاس HLA وجود دارد:

 

·   نوع یک یا  HLA کلاس I شامل لوکوس های A,B,C بوده و آنتی ژن های مربوط به آنها بر روی سطح اکثر سلول های هسته دار عرضه می شوند.

·   نوع دو یا HLA کلاس II که با سه حرف نشاندار می گردند. حرف اول D که نشان دهنده کلاس است. حرف دوم O, P, Q, R  و یاM  که نشان دهنده خانواده است و حرف سوم A یا B که نشان دهنده زنجیر آلفا یا بتا می باشد.

·        نوع سه یا HLA کلاس III که پروتئین های سیستم کمپلمان و مسیر آلترناتیو را کد می نمایند.

کلاس های I و II در کنترل و تعدیل پاسخ های ایمنی دخالت دارند.

 

کاربردهای تست HLA:

1-  پیوند اعضا و بافت: که باید تا حدامکان بین دهنده و گیرنده قرابت وجود داشته باشد. پس بهتر است که آزمایش HLA Typing انجام شده و حداقل شباهت بین این سه نوع HLA A, B و DR وجود داشته باشد.

2-  تشخیص بیماری های خودایمنی و التهابی: یکسری از بیماری ها با بعضی از مولکول های HLA ارتباط نزدیکی دارند، یعنی ژن های این بیماری ها و ژن های بیان کننده HLA با هم حرکت می کنند.

برای مثال: 80% افراد مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان، در بدن خود HLA B27 را بیان می کنند و یا در افراد مبتلا به سندرم بهجت که HLA B5 بیان می شود.

همچنین می توان به ارتباط میان ژن های HLA DR3, DR4, HLADRB1 به ویژه lyse 71 در دیابت وابسته به انسولین (نوع  I)  و HLA DR4 در مبتلایان به آرتریت روماتوئید اشاره نمود.

در بیماری گریوز آنتی ژن های کلاس HLA – II روی سطح سلول های تیروئیدی ظاهر شده و باعث بروز پاسخ علیه رسپتورهای هورمون TSH می شوند. لذا آنتی بادی ضد این رسپتور در بیماران تولید و با تاثیر بر روی سلول، نقش هورمون را بازی کرده و به واسطه تحریک مداوم، باعث پرکاری عضو و بروز بیماری گریوز می شود. پس بین بیان ژن HLA-DR3  و بیماری گریوز هم ارتباط وجود دارد.

در افراد مبتلا به بیماری های خودایمنی مانند میاستنی گراویس، ژن مربوط به HLA B8 بیان می شود.

3-    یکی دیگر از موارد کاربرد تست HLA در تشخیص بیماری سلیاک می باشد.

عوامل ژنتیکی نقش بسیار مهمی در القاء تظاهرات این بیماری دارند. HLA DQ2 و HLA DQ8  دو فاکتور مهم ژنتیکی در این بیماری می باشند به طوریکه حدود 95-98% از بیماران مبتلا به سلیاک، این فاکتورهای خطر ژنتیکی را نشان می دهند.

البته در صورت منفی بودن هر دو نوع HLA،  می توان تقریبا وجود بیماری را رد کرد.

 

4-  یکی دیگر از موارد کاربرد تست HLA در مورد افرادی است که مبتلا به HIV می باشند که آزمایش HLA-B5701 درخواست می گردد. این پنل برای افرادی درخواست می گردد که متقاضی دریافت داروی آباکاویر Abocavir می باشند که با انجام این آزمایش مشخص می گردد که آیا این افراد دارای حساسیت و واکنش نسبت به مصرف این دارو می باشند یا خیر؛ که معمولا بیمارانی که HLA-B5701 مثبت باشند نسبت به این دارو حساسیت خواهند داشت.

 

نکته قابل توجه این است که HLAها عامل ایجاد کننده بیماری نیستند اما ژن های بیماری های خاص و MHCهای مربوط به آنها با هم حرکت می کنند؛ پس با ایجاد این بیماری، میزان آن MHC هم افزایش می یابد.

بنابراین در فرایند تشخیص بیماری، پزشک با مقایسه وضعیت بالینی بیمار با پاسخ آزمایش HLA Typing مورد درخواست، به تشخیص خود مهر تائید می زند.

در حقیقت این آزمایش کمکی برای تشخیص و تائید بیماری فردی است که دارای یک سری علائم بالینی است. البته در کشورها هنوز این آزمایشات در ابعاد تشخیص و پیشگیری مرسوم نشده است.

 

تست HLA به روش های زیر قابل انجام می باشد:

روش های سرولوژیک

روش های فلوسیتومتری

روش مولکولی با تکنیک PCR

 

و اما نقش ژن های سازگاری نسجی MHC در حاملگی:

در یک حاملگی واحد جفتی-جنینی بعنوان یک پیوند نیمه فردی در نظر گرفته می شود، زیرا آنتی ژن های HLA پدری برای مادر بیگانه هشتند. در این شرایط بدن برای حفظ تروفوبلاست از لیز سلولی، مولکولهای HLA کلاس I غیرکلاسیک مانند HLAG و HLAE را بیان می کنند که فرم محلول HLAG1 فعالیت سلول های TCD8 و TCD4 را کاهش می دهد.

اما از طرف دیگر در زوج هایی که سقط مکرر دارند تشابه آنتی ژنهای HLA A و HLA DQ و HLA B از دیگران بیشتر است که در این بین اهمیت HLA DQ بیشتر می باشد. به عبارتی مادرانی که HLA DQ سازگار با جنین هایشان دارند تا حد زیادی به سقط قبل از هفته هشتم حاملگی مستعد هستند حتی احتمال بروز بیماری های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و سندرم APA در این مادران در ابتدای بارداری تشدید می شود. اغلب این افراد فاقد Anti Prenatal Cytotoxicity Antibody (APCA) ، آنتی بادی ضد ایدیوپاتیک (Ab2) و آنتی بادی های بلوک کننده ضد واکنش مخلوط اکوسیستمی (MLR-BF) می باشند؛ که در این شرایط درمان های مناسب می تواند از روند خودایمنی که منجر به سقط های خودبخودی می شود، جلوگیری نمود.

نکته قابل توجه این است که HLAها عامل ایجاد کننده بیماری نیستند اما ژن های بیماری های خاص و MHC های مربوطه به آنها با هم حرکت میکنند؛ پس با ایجاد این بیماری، میزان آن MHC هم افزایش می یابد.

بنابراین در فرایند تشخیص بیماری، پزشک با مقایسه وضعیت بالینی بیمار با پاسخ آزمایش HLA Typing  مورد درخواست، به تشخیص خود مهر تایید می زند.

در حقیقت این آزمایش کمکی برای تشخیص و تایید بیماری فردی است که دارای یک سری علائم بالینی است. البته در کشور ما هنوز این آزمایشات در ابعاد تشخیص و پیشگیری مرسوم نشده است.

تست HLA به روش های زیر قابل انجام می باشد:

روش های سرولوژیک

روش های فلوسیتومتری

روش های مولکولی با تکنیک PCR